Alî Şîr Nevâyî'nin Leylî vü Mecnûn'u (Diliçi çeviri-açıklamalı notlar-lügatçe)

Farsçanın edebî dil olduğu ve Türkçe yazmanın küçümsendiği bir ortamda yetişen, Farsça bir dîvân tertip edecek kadar Farsçaya ve Fars şiirinin dünyasına hâkim olan Alî Şîr Nevâyî; Çağatay Türkçesini klasik bir yazı dili hâline getirmiş, Türk diliyle de şâheserler yazılabileceğinin somut bir örneği olmuştur. Farsçanın ifade kabiliyetini Türkçe karşısında yetersiz gören Nevâyî, genç Türk şairlere Türkçe yazmalarını tavsiye ederek onlara bir dil, millet ve kültür bilinci aşılamaya çalışmıştır. Böylesi büyük bir şairin şiirleri, daha kendisi hayattayken hayranları tarafından derlenip bir dîvân hâline getirilmiş, istinsah edilip çoğaltılmış, bu şiirlere pek çok şair tarafından nazireler yazılmış ve başka coğrafyalardaki hayranlarının anlayabilmesi için Oğuz Türkçesine uyarlanmıştır. Nevâyî'nin manzum ve mensur Türkçe eserlerinin hepsi, Türkiye'de çeviri yazılı metin hâlinde neşredilmiştir. Bu eserlerin bir kısmı Türkiye Türkçesine aktarılıp günümüz okurlarının istifadesine sunulsa da Türkiye'de hâlâ Nevâyî'nin diliçi çevirisi yapılmamış önemli eserleri bulunmaktadır. Bu tez çalışmasının konusu, Nevâyî'nin Türkiye'de henüz diliçi çevirisi yapılmamış olan Leylî vü Mecnûn mesnevîsidir. Klasik Türk edebiyatının Anadolu sahası şairleri, 15. asırdan son döneme kadar Nevâyî'den etkilendiği için onun şiirlerini anlayabilmek, geleneği anlama açısından oldukça önemlidir. Ancak hem Nevâyî'nin kullandığı Çağatay (Doğu) Türkçesinin, Oğuz (Batı) Türkçesine göre farklı oluşu hem de Nevâyî'nin yaşadığı Horasan ve Mâverâünnehr bölgelerindeki sosyokültürel unsurlar, bu metinlerin günümüz insanı tarafından anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada Leylî vü Mecnûn'un çeviri yazılı metni gözden geçirilerek her bir beytinin diliçi çevirisinin ortaya konması amaçlanmıştır. Diliçi çeviride anlaşılmayan ögeler için dipnotlarda açıklamalı notlar verilmeye gayret edilmiştir. Mesnevî hakkında genel bilgilere değinilerek mesnevîdeki bazı hususiyetler tespit edilmeye çalışılmıştır. Tez çalışmasının sonuna, eserde geçen bazı deyimler ile her sözlükte yer almayan bazı kelime ve kelime gruplarının sözlüğü eklenmiştir.