Anadolu halk hikâyelerinde ölüm

Anadolu halk hikâyelerinde ölümün varlığını tespit etmeyi hedefleyen bu çalışmada, halk hikâyelerindeki ölüm olgusu, ölümün sahip olduğu işlevler ve ölümün beraberinde getirdiği gelenek, ritüel ve işlemleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda icra ortamları Anadolu olan ve pek çok araştırmacı tarafından da incelenmiş olan kırk yedi hikâye metni, ölüm konusunu işleyişi, karakterlerinin ölüm karşısındaki tutumu, hikâyelerin hizmet ettiği amaç ve sahip olduğu işlevler bakımından değerlendirilmiştir. Böylece ölümün halk hikâyelerindeki varlığının ve karakterler tarafından algılanışının tespiti yapılmıştır. Ölümün hikâyelerde sahip olduğu işlevler incelenerek ölümün hikâyelerde anlatılma sebeplerinin daha iyi anlaşılabilmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmanın kapsamında incelenen icra ortamları Anadolu olan metinler; ölüm olgusunu ve ölümün beraberinde getirdiği kültür ve geleneği en iyi şekilde yansıttığına inanılan hikâyelerden seçilmiştir. Halk hikâyelerinin pek çok farklı varyanta sahip olması sebebiyle çalışmada yaşanabilecek karışıklığın önlenmesi için hikâyelerin bütün varyantları incelenmemiştir. Çalışma için seçilen halk hikâyelerinin, üzerinde bilimsel çalışma yapılmış olan hikâyeler olmalarına dikkat edilmiştir. Üç ana bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde halk hikâyeleri tanımı yapılıp daha önce halk hikâyeleriyle ilgili yapılmış çalışmalar, halk hikâyesi anlatıcıları âşıklar, hikâye anlatma geleneği ve halk hikâyelerinin şekil ve içerik özellikleri ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ölümün kültürdeki varlığı, tıp ve felsefe alanlarıyla ilişkisi, Türk edebiyatındaki varlığı ve Anadolu halk hikâyelerindeki ölümlerin türleri ele alınmıştır. Son bölüm olan üçüncü bölümde ise ölümün üç evresinde yani öncesi, sırası ve sonrasında gerçekleştirilen işlemler ve ölümlerin halk hikâyelerinde sahip olduğu işlevler üzerinde durulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ölüm, Halk Hikâyesi, Halkbilimi, Folklor.