Alternatif geri ödeme anlaşmalarının performansının ödeyici kurum bakış açısıyla analizi ve değerlendirmesi

Sağlık hizmetlerini iyileştirme çabaları, yalnızca Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin değil, aynı zamanda gelişmiş ülkelerin de öncelikli gündem maddesi olmaya devam etmektedir. Devletin ve politikacıların görevi insanların sağlıklı yaşamasını sağlamak ve ilaca erişimi mümkün kılmaktır. Bu sebeple her ülke kendine özgü geri ödeme sistemi geliştirmiştir. . Geri ödemede sırasıyla en önemli kriterler; klinik etkililik, güvenlik, kalite, maliyet etkililik ve ödeyebilme gücüdür. Çalışmamızda Türkiye'de 2016 yılından itibaren geçerli olan mevzuat doğrultusunda yapılan ilaç temelli pazar erişim anlaşmalarının incelenmesi ve rapor edilmesi amaçlanmıştır. Analizin gerçekleştirilebilmesi için yayınlanmış kamuoyuna açık veriler kullanılmıştır. Literatür taramaları, ilgili mevzuat, yönetmelik, duyuru, resmi kurum yayınları ve raporlar incelenmiştir. Veriler, tanımlayıcı analizler ve uzman görüşleri rapor edilmiş olup, ileri analizler için temel olması planlanmıştır. Türkiye'de ilk defa Hepatit C tedavisinde kullanılan ürünler, AGÖK çalışmaları sonucu SHFK kararlarıyla alternatif yöntemlerle 18.06.2016 tarihinden itibaren geri ödeme onayı almıştır. Güncel olarak Alternatif Geri Ödeme sürecinde 57 ilaç bulunmaktadır. Bu ilaçlardan 10 tanesi 2016 yılında 13 tanesi 2017 yılında, 24 tanesi 2018 yılında, 2019 yılında ise 10 tane ilaç Alternatif Geri Ödeme kapsamına alınmıştır. Alternatif geri ödeme yöntemleriyle Türkiye'de pazar erişimini sağlayan 39 ilaç firması bulunmaktadır. AGÖK anlaşmalarıyla alınan 57 ilacın; 35 tanesi 4A Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi'ne, 22 tanesi ise 4C Yurtdışı İlaç Fiyat Listesi'ne eklenmiştir. 4A listesinde bulunan ilaçların ise 32'si orijinal, 3 tanesi jenerik üründür. Alternatif geri ödeme modeliyle geri ödeme kapsamına alınan ilaçların çok büyük kısmının orijinal ürün olduğu görülmektedir. 4A Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesindeki ilaçlardan 11 tanesinde geri ödemede kısıtlama olmazken 24 tanesinde kısıtlamalar bulunmaktadır. 4C Yurtdışı İlaç Fiyat Listesindeki ürünlerin ise 18'inde kısıtlama bulunmaktadır. AGÖK kararlarıyla geri ödemeye alınan ilaçların hastalık bazında ayrımı yapıldığında, yoğunluğu onkoloji ilaçlarının oluşturmaktadır. Hastalık bazında incelendiğinde 13 nadir hastalıkla ilgili 16 ürünün bulunduğu görülmektedir. İndirim oranları açıklanan ürünlerin genel indirim ortalaması %33.69 olarak bulunmuştur. İndirim oranları açık olan 13 ürünün ise 8'inde liste fiyatı üzerinden %41 oranında indirim uygulanmıştır. 2016'da çıkarılan yönetmelik doğrultusunda kurulan Alternatif Geri Ödeme Komisyonu ile ilaç firmaları ve geri ödeyici kurum arasında yapılan anlaşmalarla hem ilaç harcamalarını kontrol altında tutmak hem de ihtiyaç duyulan tedaviyi daha az maliyetle hastalara ulaştırmak amaçlanmıştır. Alternatif geri ödemeyle listeye eklenen ilaçların %60'ı kanser ve bağışıklık sistemi hastalıklarıyla ilgili ilaçlardır. İlaçların liste fiyatlarına bakıldığı zaman; en düşük fiyatın 2,51 Euro, en yüksek fiyatın 7991,92 Euro, genel fiyat ortalamasının ise 1572,108 Euro olduğu görülmektedir. Genele bakıldığında Alternatif Geri Ödeme modelleriyle yapılan anlaşmaların hem kamu hem de firmalar açısından faydalı bir uygulama olduğu söylenilebilir. Ülkemizde konuyla ilgili altyapı bulunmamakla birlikte alternatif geri ödemeyle ilgili mevzuat eksikliği vardır.