Antarktika kıtası hız bilgilerinin GNSS verileri ile incelenmesi

Dünyanın en sert kabuğu olan astenosfer tabakası, manto tabakası üzerinde hareket halinde olan irili ufaklı birçok plakadan oluşmaktadır. Bu plakaların hareketleri ve bu hareket sonucunda birbirleriyle olan etkileşimleri sonucunda jeodinamik faaliyetler gerçekleşmektedir. Bu faaliyetlerin izlenmesi, oluşturulan referans sisteminin güncel ve sağlıklı bir şekilde tutulması için önem taşımaktadır. Bu çalışmada Antarktika plakasının diğer komşu plakalarla olan etkileşimi sonucu sergilediği yatay ve düşey hareket irdelenmiştir. Tektonik plakaların hareketlerinin belirlenmesinde GNSS, VLBI, SLR, InSAR gibi uzay tabanlı birçok farklı jeodezik metot kullanılmaktadır. Günümüzde bu metotlardan en sık kullanılan GNSS ile, sabit istasyon verileri bilimsel veya ticari yazılımlar yardımıyla analiz edilerek plaka hareketleri incelenmektedir. Bu tez çalışması kapsamında; 2020-2023 yılları arasındaki GNSS verileri kullanılarak Gamit/Globk yazılımı ile yapılan analiz çalışmaları sonucunda Antarktika, Güney Amerika, Afrika ve Avustralya plakalarının ITRF14 referans sistemindeki koordinat ve hız bilgileri üretilmiştir. Ayrıca Antarktika plakasının diğer plakalara göre göreceli hareketini gözlemleyebilmek amacıyla plaka sabit çözümler gerçekleştirilmiştir. Yapılan değerlendirmelerde Antarktika plakasının 4-18 mm/yıl (ITRF14) hıza sahip olduğu, Afrika ve Avustralya plakları ile ıraksayan plaka özelliği gösterdiği ve Güney Amerika plakası ile yanal atımlı plaka hareketi sergilediği tespit edilmiştir. Elde edilen bu bulgular aynı zamanda mevcut farklı küresel plaka hareket modelleriyle karşılaştırıldığında 0-5 mm arasında tutarlı olduğu gözlenmiştir.