Avrupa Birliği'nde sürdürülebilir kentsel dönüşüm aracı olarak yapay zekâ: Seçilmiş akıllı şehir örnekleri

21. yüzyılın iki temel dinamiği olan iklim krizi ve dijital devrim, şehirleri küresel sorunların çözümünde öncü aktörler haline getirmiştir. Bu tez, Avrupa Birliği (AB) bağlamında yapay zekânın (YZ) sürdürülebilir kentsel dönüşümü nasıl şekillendirdiğini ve bu süreçte şehirlerin nasıl ulus-altı aktörler olarak öne çıktığını incelemektedir. Araştırma, AB'nin normatif çerçevesi ve politika araçlarıyla etkileşim içinde, Amsterdam, Stockholm ve Viyana'nın farklı tarihsel ve kurumsal bağlamlarda geliştirdiği yönetişim düzeneklerini çoklu vaka analizi yöntemiyle karşılaştırmalı biçimde analiz etmektedir. Bulgular, YZ destekli sürdürülebilirlik için tek bir model olmadığını; aksine Amsterdam'ın iş birliği ve ekosistem odaklı, Stockholm'ün sürdürülebilirlik entegrasyonuna dayalı hibrit ve Viyana'nın insan merkezli ve kamu öncülüğündeki yaklaşımları temsil eden üç ayrı yönetişim arketipinin ortaya çıktığını göstermektedir. Bu modeller, AB'nin norm yayılımı ve finansal destek mekanizmaları ile şehirler arası politika öğrenme süreçlerinin kesişiminde şekillenmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Uluslararası İlişkiler literatüründe hâkim olan güvenlik ve rekabet eksenli YZ tartışmalarına alternatif bir bakış sunarak, şehirlerin yalnızca politika uygulayıcıları değil, aynı zamanda norm girişimcileri ve işbirliği üreticileri olarak küresel dijital dönüşümde rol alabildiğini göstermektedir. Araştırma, aynı zamanda AB ve politika yapıcılar için kapsayıcı ve bağlama duyarlı yönetişim modellerinin önemine işaret etmektedir.