Artuklu (Mardin) yöresinde yetişen bitkilerüzerine etnobotanik bir araştırma

Bu çalışmada Artuklu (Mardin) yöresinde doğal yayılış gösteren, halkın yararlandığı ve geleneksel yaşamında yeri olan bitkileri belirlemek üzere bir etnobotanik araştırma yapılmıştır. Bu amaçla, Şubat 2018–Temmuz 2019 tarihleri arasında Artuklu ilçe merkezine bağlı 23 mahalle ve çevresinde yer alan 68 mahalleye arazi çalışmaları yapılmış, ziyaretler gerçekleştirilmiştir. Araştırma süresince 365 kaynak kişi ile görüşülmüş ve toplamda 350 lise ve üniversite öğrencisine anket çalışması uygulanmıştır. Anketler aracılığıyla bitkiler hakkında etnobotanik veriler derlenmiştir. Alanda yürütülen arazi çalışmaları kapsamında yörede en çok yayılış gösteren 426 bitki örneği toplanmış ve bunlarla ilgili yaklaşık 4.000 adet fotoğraf çekilmiştir. Yörede yürütülen etnobotanik çalışmalar sonucunda; 51 familya ve 151 cinse ait 255 bitki taksonunun yöre halkı tarafından kullanıldığı tespit edilmiştir. Toplanan bitki örnekleri, bilimsel kurallara göre herbaryum materyali haline getirilmiştir. Sırasıyla en fazla takson içeren familya; Asteraceae 34 (% 14), Fabaceae 31 (% 12), Lamiaceae 24 (% 9), Brassicaceae 17 (% 7), Rosaceae 13 (% 5), Boraginaceae 11 (% 4) ve Caryophyllaceae 10 (% 4) olarak belirlenmiştir. Bunlardan tıbbi bitki (161 takson), gıda (153 takson), hayvan yemi (20 takson), zararlı olduğuna inanılan (12 takson), baharat (10 takson), böcekler ve arılar tarafından ziyaret edilen (9 takson), hayvan hastalıklarında (8 takson), oyun amaçlı (7 takson), nazarlık yapımı (3 takson), yakacak (3 takson), farklı amaçlarla (kürdan, kömür yapımı vb.) (3 takson), alet ve sepet yapımında (3 takson), süpürge (2 takson), inanç olarak (2 takson), süs eşyası (1 takson), mayalamada (1 takson), eşyaları muhafazada (1 takson), çay olarak (1 takson), böcek kovucu olarak (1 takson) ve boya elde etmede (1 takson) kullanıldıkları tespit edilmiştir. Yörede yapılan çalışmalarda 177 bitki taksonuna ait etnobotanik veriler Mardin için ilk kez kayıt altına alınmıştır. Bu çalışmada yörede 506 Kürtçe, 197 Arapça ve 86 Süryanice bitki ismi belirlenmiştir. Bu taksonlardan 63'ünün yöresel isimleri Mardin'de ilk kez kaydedilmiştir. Bu araştırma, Mardin ve Güneydoğu Anadolu'da etnobotanik üzerine yapılmış geniş kapsamlı bir çalışma olması açısından önem arz etmektedir.