Avrupa Birliği (topluluk) Hukukunda devlet yardımları

Avrupa Birliği'nde devlet yardımları uzun bir süre, Anti-Tröst Hukuku yanındaTopluluk Rekabet politikasının üvey çocuğu olarak görülmüştür. Özellikle,1980'lerden itibaren ekonomik ve sosyal konjonktürdeki değişiklikler, AvrupaBirliği'nin genişleme ve Topluluktan Birliğe geçiş sürecindeki gelişmeler, devletyardımları meselesinin önemini arttırmıştır.Avrupa Birliği'nin temel taşlarından biri olan devlet yardımı kurallarının amacıve işlevi, Ortak Pazar kapsamında rekabetin bozulmamasının temin edilmesidir.Esas olan Avrupa Topluluğu'nun ekonomik amaçlarının gerçekleştirilmesidir vebu, mal ve hizmetlerin serbestçe dolaşımının mümkün olduğu bir Ortak Pazaryaratılması sürecine bağlıdır. Bu itibarla, her bölgenin, mal, hizmetin ve sektörüneşit koşullarda üretilmesi ve gelişimi için devlet yardımlarının sınırlandırılmasıfikri ortaya çıkmaktadır. Bunun yanında üye devletlerce sağlanan devletyardımlarının sınırlandırılması özellikle gelişmekte olan üye ülkeler açısından biravantaj oluşturmaktadır.Özellikle son on yılda, Avrupa Birliği'nde Ortak Pazarı korumaya yönelik biraraç olarak devlet yardımları kurallarının önemi oldukça artmıştır. Bu süreçiçinde oluşan bu hukuk sistemi; bir çok ilke ve çerçeve kararları ileoluşturulmuştur. Bununla birlikte; devlet yardımı tanımı Komisyon, AvrupaToplulukları Adalet Divanı ve Avrupa Toplulukları İlk Derece Mahkemesitarafından yapılmaya çalışılmıştır. Teşvik, sübvansiyon, kamu desteği adı altındaçeşitli ifadeler bulan devlet yardımı kavramının kapsamı Avrupa Topluluğu içindehenüz belirginleşmemiştir. Avrupa Birliği kapsamında devlet yardımı; devlet veyadevlet kaynakları vasıtasıyla, belirli teşebbüsleri veya belirli mal ve hizmet üretimilehine ayrıcalık sağlayan ve bu yolla rekabeti bozan veya bozmakla tehdit edenveya üye ülkeler arasındaki ticareti olumsuz yönde etkileyen yardım planlarıolarak ifade edilebilir.Devlet yardımı alanında kurallar oluşturulması ve devlet yardımı tanımınınbelirginleştirilmesi sürecinde Avrupa Topluluğu'nda merkeziyetçi anlayış dahagüçlü hale gelmiştir. Devlet yardımları politikası, Komisyon'un düzenlemeyapabilmesi bakımından Topluluk Hukuku'ndan farklı karakteristik ve ayırt edicibir özellik taşımaktadır.Genel usul kuralı; tüm devlet yardımlarının Komisyon'a bildirilmesidir. Buyardımlar Komisyon'un onayı olmaksızın yürürlüğe konulamamaktadır. Bu genelkuralın istisnası yatay, sektörel, bölgesel ve ihmal edilebilir yardımlar (de minimis)gibi değişik yardımları kapsamaktadır.Gelişmekte olan ve aday ülke statüsündeki Türkiye'nin ise, devlet yardımlarımevzuatı bir çok kamu kurum ve kuruluşu tarafından yürütülmektedir. Bunedenle, Türk teşvik sistemi olarak da adlandırabileceğimiz devlet yardımlarıkonusu karmaşık bir yapı sergilemektedir. Sağlıklı bir sistemden uzaklaşmış,sağlanan yardımlara karşın ülke olarak menfaat hesabının yapılamadığı bumekanizmanın, rekabeti bozacağı ve ülke kaynaklarının etkin kullanılmasınınönünde büyük bir engel oluşturacağı açıktır. Bu bakımdan Türkiye'deki sisteminAvrupa Topluluğu ile kıyaslanması halinde amaç ve işlev bakımından oldukçafarklı olduğu ortaya çıkmaktadır.Türkiye- Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler çerçevesinde ise; Türkiye'nin devletyardımları alanında, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı gereği yerine getirmesigereken uluslararası yükümlülükleri bulunmaktadır. AT Anlaşması'nın 87.maddesine ilişkin devlet yardımı kurallarını, ikincil hukuku, çerçeve ve ilkekararlarını ve yürürlükte bulunan diğer idarû kararlar ile birlikte AvrupaToplulukları Adalet Divanı ve İlk Derece Mahkemesi içtihatlarını kapsayanAvrupa Topluluğu müktesebatına uyumu ile bu müktesebatın üstlenilmesi vebağımsız ulusal bir otoritenin kurulması Türkiye için öncelikli gerekliliklerdir.Anahtar Kelimeler: 1) Devlet Yardımları 2) Ortak Pazar 3) Sübvansiyon 4) Teşvik5) Gümrük Birliği