Avrupa Birliğinde insani yardım: Afrika örneği

Devletler, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kuruluşlar gibi aktörler tarafından yürütülen insani yardım faaliyetleri son dönemde yükselişe geçen yumuşak güç faaliyetleri çerçevesinde devletler ve uluslararası kuruluşlar tarafından bir dış politika aracı olarak da kullanılmaya çalışılmaktadır. Günümüzde dünyanın en büyük insani yardım bağışçısı konumunda bulunan AB'nin insani yardım faaliyetlerinin, dış politika aracı olarak nasıl kullanıldığını araştırmak ve Birliğin küresel güç algısının gelişmesine katkısını değerlendirmek amacıyla bu tez çalışmasının yazılmasına karar verilmiştir. Çalışmada, Avrupa Birliği'nin (AB) Afrika'ya yönelik insani yardım faaliyetleri, Birlik adına bu faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan Avrupa Komisyonu İnsani Yardım Ofisi'nin (ECHO) faaliyetleri doğrultusunda incelenmiştir. Çalışmanın temel argümanı; AB'nin insani yardım faaliyetlerinin salt insan acılarını dindirme ve hafifletmeye yönelik bir faaliyet olmasının dışında, bu alanda kabul edilen normlar ve değerler doğrultusunda bir dış politika aracı olarak da kullanılmasıdır. İnsani yardım faaliyetlerinin, yumuşak güç bağlamında AB dış politikasına getirdiği kazanımlar da bu çalışmada incelenen konulardan bir tanesidir. Çalışmada literatüre dayalı veri toplama yöntemi kullanılmıştır. AB'nin insani yardım faaliyetleri ile ilgili literatür dışındaki veriler ise AB'nin gerçekleştirmiş olduğu insani yardım faaliyetlerine ait yıllık raporlardan oluşmaktadır. Ayrıca AB'nin insani yardım faaliyetlerinde ortaklık kurmuş olduğu STK'lar ve BM kurumlarına ait yıllık raporlar da bu çalışmada kullanılan kaynaklardır. Bu raporlar doğrultusunda, AB'nin Afrika'ya yönelik insani yardım faaliyetlerinin yereldeki ve uluslararası boyuttaki etkileri incelenmiştir. Bu bağlamda insani yardım faaliyetlerinin AB'nin küresel aktör konumuna olumlu yönde katkı yaptığı ve Birliğin dış politikadaki kazanımlarının artmasına da katkı sağladığı değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen bir başka önemli konu ise, insani yardım çalışanlarının güvenliği konusudur. Bu konuda toplanan veriler doğrultusunda, günümüzde insani yardım çalışanlarına yapılan saldırıların giderek arttığı görülmüş ve bu saldırıların insani yardımın etkili bir şekilde yürütülmesini engellediği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada AB'nin insani yardım sistemi ve Afrika'ya yönelik insani yardım faaliyetleri, inşacı yaklaşım çerçevesinde incelenmiştir. Bu yaklaşıma ek olarak üye ülkeler ve ECHO arasındaki ilişkiler, işbirlikleri ve insani yardım faaliyetleri sırasında meydana gelebilecek sorunlar ise liberal kurumsalcı yaklaşım çerçevesinde tartışılmıştır.