Âyetullah Humeynî'nin sünnîliğe bakışı

Bu çalışmada Humeynî'nin Sünnîliğe bakışı, onun eserleri, fetvaları ve söylemleri temelinde incelenmektedir. Bu bağlamda Humeynî'nin Sünnîliğe yönelik yaklaşımını yansıtan temel meseleler ele alınırken öncelikle Şiî mezhebinde tarihsel süreç içerisinde bu konulara nasıl yaklaşıldığı analiz edilmiştir. Böylece Humeynî'nin görüşlerinin klasik Şiî ulemânın söylemiyle ne derece örtüştüğü veya onlardan ne ölçüde farklılaştığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Mezhepler arası ilişkiler, İslâm dünyasının tarih boyunca önemli bir tartışma alanı olmuştur. Özellikle Sünnî-Şiî ayrışması, itikadî, siyasi ve amelî yönleriyle ele alınması gereken bir konu olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Humeynî'nin Sünnîlik karşısında geliştirdiği itikadî, siyasi ve amelî tutumlar araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, Humeynî'nin Sünnîlik karşısında nasıl bir konum aldığı ve onun İslâm birliği söyleminin ne derece gerçekçi olduğu gibi sorulara yanıt vermektir. Bu doğrultuda Humeynî'nin Sünnîlik hakkındaki görüşleri bütüncül bir şekilde objektif olarak ele alınmış ve analiz edilmiştir. Bu bağlamda Humeynî'nin dışa dönük ve içeriye dönük mesajları ayrıntılı bir şekilde incelenmiş, farklı söylemler arasındaki ilişkiler analiz edilerek onun benimsediği görüş tespit edilmeye çalışılmıştır. Literatürde Humeynî'nin siyasi yönü üzerine pek çok çalışma bulunmasına karşın onun dinî söylemlerinin, Sünnîlik bağlamındaki düşüncelerinin ve özellikle İslâm birliği söyleminin ayrıntılı bir incelemeye tâbi tutulduğu çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırma, doğrudan Humeynî'nin kendi eserlerinden hareketle birincil kaynaklara dayalı bir çözümleme sunarak alandaki eksikliği gidermeyi hedeflemektedir. Araştırmada Humeynî'nin Sünnîlik hakkındaki görüşleri inanç, ibadet ve siyaset bağlamında ele alınmaktadır. Humeynî'nin Sünnîlikle doğrudan veya dolaylı olarak ilişki kurmadığı meseleler araştırmaya dahil edilmemiştir. İnanç açısından, iman ve İslâm, şirk, bedâ, şefaat ve takıyye gibi temel konular üzerinden Humeynî'nin Sünnîliğe yönelik yaklaşımı incelenmiştir. Bu doğrultuda onun Sünnîleri inanç açısından hangi noktalarda eleştirdiği analiz edilmiştir. İbadet bağlamında Humeynî'nin abdest, namaz, zekât, nikâh, Sünnî mahkemeleri ve fıkhî mezhepler gibi konular hakkındaki değerlendirmeleri incelenmiş, Sünnî uygulamalara yönelik bakışı ortaya konulmuştur. Siyaset bağlamında ise imâmet anlayışı, İslâm birliği söylemi ve ötekine bakış gibi konular incelenmiştir. Humeynî'nin, Sünnîlik karşısında Şiîliği nasıl konumlandırdığı, Sünnî toplulukları hangi çerçevede ele aldığı ve İslâm birliği söylemini ne şekilde yorumladığı analiz edilmiştir. Araştırmada, döküman analizi ve söylem analizi yöntemleri kullanılmıştır. Humeynî'nin eserleri, fetvaları ve konuşmaları, söylem analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, özellikle Sünnîlik hakkındaki söylemlerinde teolojik ve ideolojik unsurların nasıl şekillendiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, Humeynî'nin Sünnîliği itikadî anlamda sorunlu bir yapı olarak gördüğünü ancak siyasi düzlemde İslâm birliği söylemi üzerinden bir denge politikası yürüttüğünü göstermektedir. Humeynî'nin İslâm birliği anlayışının, aslında Şiî temelli bir liderlik modeli sunduğu ve Sünnî toplulukların bu modele uyum sağlamasının hedeflendiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak Humeynî'nin Sünnîliğe yönelik eleştirilerinin altında geleneksel Şiî teolojisinin temel kavramları kadar, modern dönem İran siyasetinin mezhep eksenli yaklaşımlarının da etkili olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın, mezhepler arası ilişkileri akademik bir perspektiften değerlendirme ve modern Şiî düşüncesinin Sünnîliğe bakışını analiz etme açısından alana katkı sağlaması beklenmektedir.