Badem, kayısı ve şeftalide farklı budama uygulamalarının meyve verim ve kalitesi ile karbonhidrat birikimleri üzerine etkileri

öz DOKTORA TEZİ BADEM, KAYISI VE ŞEFTALİDE FARKLI BUDAMA UYGULAMALARININ MEYVE VERİM VE KALİTESİ İLE KARBONHİDRAT BİRİKİMLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ ALÎ İKİNCİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Danışman : Doç. Dr. Ali KÜDEN Yıl: 1999, Sayfa: 215 Jüri : Doç. Dr. Ali KÜDEN Prof. Dr. Mustafa KAPLANKIRAN Prof. Dr. Ayzin Baykam KÜDEN Bu araştırma; 1996-1998 yıllan arasında TÜBİTAK - Koruklu Araştırma İstasyomı'nda denemeye alınan 8 yaşlı badem (Nonpareil ve 101-9), kayısı (Precoce de Colomer ve Canino) ve Şeftali (Earlyred ve Glohaven) ağaçlarında yapılan yaz + kış ve kış budama uygulamalarının, ağaçların meyve verim ve kalitesi ile karbonhidrat birikimleri üzerine etkilerini saptamak amacıyla yürütülmüştür. Yaz + kış budama uygulamaları, ağaçlardaki çiçeklenme işlevini geciktirdiği ve belli döneme yoğunlaştırdığı saptanmıştır. Buna karşılık, kış budama uygulaması yapılan ağaçlar ile tanık ağaçlarının daha erken çiçeklenmeye başladıkları gözlenmiştir. Derim öncesi (haziran ve temmuz) yaz budamalarının, meyvelerin olgunlaşma tarihlerini birkaç gün erkencileştirdiği, ağaç başına meyve verim miktarını azalttığı, Pazar değeri daha yüksek meyve yüzdesinde artış meydana getirdiği belirlenmiştir. Bütün türlerde en yüksek ağaç başına meyve verimi kış budama uygulaması ve tanık ağaçlarından elde edilmiştir. Budama uygulamaları yapılan ağaçlarda, sadece 101-9 badem çeşidinde 1997 yılına (%23.42) göre, 1998 yılında (% 31.49) meyve iç randımanında artış meydana gelmiş, Nonpareil badem çeşidinde ise yıllara göre meyve iç randımanında önemli bir değişkenlik meydana gelmediği belirlenmiştir. Badem, kayısı ve şeftali çeşitlerinde budama uygulamalarının meyve iriliği üzerine olan etkilerinde, yıllara göre farklılıklar olduğu saptanırken; her iki deneme yılında da kayısı ve şeftali çeşitlerinin SÇKM, pH ve % asitlik değerleri üzerine önemli bir etki meydana getirmediği belirlenmiştir. Badem, kayısı ve şeftali türlerinde yapılan yaz + kış budama uygulamalarında, uygulama dönemlerine göre ağaçların meyvelerini aynı tarihlerde olgunlaştırdığı belirlenmiştir. Kayısı ve şeftalide derim öncesi yaz budamasının ağaçlardaki meyveleri daha iyi renklendirdiği gözlenmiştir. Yapılan budama uygulamalarında, ağaçların sürgün kabuklarında saptanan karbonhidrat içerikleri bakımından yıllara göre değişik sonuçlar elde edilirken, tanık ve kış budama uygulaması yapılmış ağaçların daha yüksek karbonhidrat içeriğine sahip olduğu saptanmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Budama, yaz budaması, kış budaması, karbonhidrat, meyve pomoiojisi, badem, kayısı, şeftali