Bağdatlı Rûhî'nin tarih manzumeleri

Tarih düşürme Fars edebiyatında doğmuş ve oradan Türk edebiyatına tesir ederek bir gelenek halini almış, asırlarca işlenip gelişmiştir. Alan araştırmacılarının ortak görüşü, tarih düşürme geleneğinin en güzel ve en yetkin örneklerinin Türk edebiyatında verildiği yönündedir. Bağdatlı Rûhî, tarih düşürme geleneğinin dikkate değer temsilcilerinden biridir. Tek eseri olan divanında doksan dört tarih manzumesi vardır. Rûhî, bu tarihlerini çok çeşitli konularda, farklı tarih düşürme türlerini kullanarak kaleme almıştır. Çalışmamızda Bağdatlı Rûhî'nin tarih manzumeleri içerik ve şekil yönünden incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde, ebced hesabı ve tarih düşürme hakkında genel bilgi verilmiş ve Türk edebiyatında tarih düşürme geleneğine değinilmiştir. Ardından Bağdatlı Rûhî'nin hayatı, edebî kişiliği ve eseri anlatılmıştır. Çalışmanın ana kısmında Rûhî'nin tarih manzumeleri içerik ve şekil başlıkları altında değerlendirilmiştir. İçerik incelemesinin yapıldığı bölümde ilk olarak tarihlerin ebced hesapları yapılmıştır. Ardından, hesaptan çıkan tarihleri teyit etme adına ilgili olaylar hakkında kaynaklardan bilgi toplanmıştır. Elde edilen bilgiler, manzumeden öğrenilen bilgilerle karşılaştırılarak sunulmuştur. Tarih manzumeleri, klasik şiirimizin sosyal hayatla bağlantısının bir tezahürüdür. Bu sebeple manzumelerin tarih beyti dışında kalan beyitleri de olayla ve sosyal hayatla ilgisini ortaya koymak amacıyla detaylı incelenmiştir. Şekil incelemesinin yapıldığı bölümde ise manzumeler vezin, kafiye, nazım şekilleri ve tarih düşürme çeşitleri bakımından değerlendirilmiştir.