Bahrî Memlûkleri döneminde Kerek (1250-1382)

XII. yüzyılda Büyük Selçuklu Devleti'nin Suriye-Irak bölgesindeki hâkimiyetinin sona ermesiyle bu bölgede vassal devletler kurulmuştur. Bu devletlerin birbirlerine karşı verdikleri mücadele Büyük Selçuklu döneminde kurulan Türk-İslâm birliği anlayışının dağılmasına neden olmuştur. Haçlılar bu durumdan istifâde ederek 1142 yılında Kerek Kalesi'ni inşâ etmişlerdir. Zengîler döneminde Türk-İslâm birliğini yeniden sağlamaya yönelik verilen çabalar neticesinde Haçlılara karşı harekete geçilmiştir. Bu anlayışın ilk hedef noktası hac ve ticaret yolu olan Dımaşk-Mekke hattının üzerinde kurulan Kerek olmuştur. Kerek üzerinden gerçekleştirilen Haçlı-Zengî mücadelesi yeni bir aşamaya geçerek iki siyasi gücün rekabetine dönüşmüştür. Kerek, Eyyûbî-Zengî mücadelesinin yaşandığı bir merkez haline gelmiştir. Kerek üzerinde yaşanan bu rekabet Eyyûbî Devleti'nin kuruluşunda etkin rol oynamıştır. Kerek, Eyyûbîler döneminde uzun süren kuşatmalardan sonra Haçlılardan alınarak bir niyâbet merkezi haline getirilmiştir. Bu dönemde Eyyûbî melikleri arasında yaşanan mücadelenin merkezlerinden biri olmuştur. Eyyûbî Devleti'nin memlûklerinden olan Bahrî Memlûkleri 1250 yılında Memlûk Türk Devleti'ni kurmuşlardır. Bahrî Memlûkleri, Eyyûbî Devleti'nin idarî yönetim anlayışını devam ettirmişlerdir. Memlûk Türk Devleti'nin taşra teşkilât yapısı içerisinde altıncı konumda olan Kerek, diğer niyabetlere göre Kahîre'ye yakın olması, hac ve ticaret yolu üzerinde bir konaklama merkezi olması ile stratejik öneme sahip bir yer olmuştur. Bu yapısıyla Memlûk Türk Devleti tarihine siyasî ve idarî etkileri olmuştur. Güçlü ve nüfuz sahibi her memlûkün sultan olabildiği Memlûk Türk Devleti'nde Bahrî Memlûkleri, sultan olmak için kendi aralarında verdikleri mücadelede müstâhkem yapıdaki Kerek Kalesi'ni bir üs olarak kullanmışlardır. Ayrıca Bahrî Memlûkleri döneminde tahttan feragat eden sultanlar Kerek'e sığınmıştır. Bu nedenle Kerek, sabık sultanlar ve yeni sultanların çatıştığı bir merkez haline gelmiştir. Bahrî Memlûkleri döneminde Kerek'i önemli bir hale getiren noktalardan bir diğeri, devlet merkezinin Kahire'den Kerek'e taşınmasının söz konusu olmasıdır. Bahrî Memlûkleri döneminde ilk defa iki kardeş sultan olmak için Kerek üzerinden uzun süre mücadele etmiştir. Bahrî Memkûkleri ve Burcî Memlûkleri'nin devlet idâresine hâkim olmak için mücadele ettikleri dönemlerde de bu mücadelenin etkilerinin yaşandığı bir yer olmuştur. Anahtar Kelimeler: Kerek, Niyâbet, Memlûk, Kale