Bankacılık sektöründe mali tahlil ve istihbaratın gelişim süreci ve teknolojik yenilikler: Bir uygulama önerisi olarak duygu analizi

Mali analiz ve istihbarat, Bankaların müşteri edinim süreçlerinin yanı sıra bireyler, yatırımcılar, finans kuruluşları, kamu otoriteleri ve daha birçok gerçek veya tüzel kişi tarafından yatırım kararları, müşteri analizleri, borç alacak ilişkileri, takip, izleme, fon kullandırım süreçlerinde gerçekleştirilebilmektedir. Mali analiz ve istihbarat çalışmaları ile çalışmaya uygun müşteri/firmaların mali tabloları üzerinde gerekli aktarma arındırma işlemleri gerçekleştirilerek netleştirilen mali tablolar ile genel kabul görmüş tekniklerle incelemeler yapılırken, likit yapılar ve sermayeleri, künye bilgileri, davranışsal özellikleri, geçmiş dönemlere ait ödül ve başarıları, kısıtlı veya sorunlu bir durumun varlığı araştırılmakta ve çalışmaya konu edilmektedir. Globalleşmenin yanı sıra finansal sistemdeki gelişmelerle birlikte Bankacılık sektörü mali sistem içerisindeki etkisini arttırmıştır. Bankacılık sektörü de mali sistem üzerindeki konumunu sürdürebilmek taşıdığı kredi riskini sağlıklı şekilde gözlemlemekte ve gerektiğinde önlem almaktadır. Tahsis, izleme, takip ve önlem alma kararlarında sağlıklı kararlar verebilmek için mali analiz ve istihbarat çalışmaları önem taşımaktadır. Teknoloji ile birlikte bankacılık ürün gamı çeşitlenirken, yoğun rekabet ortamı nedeniyle karar verme ve izleme süreçlerinin de kısalarak hızlı şekilde sonuç alınması ihtiyacı doğmuştur. Hızlı karar verme ve aksiyon alma rekabet ve pazarlama faaliyetleri açısından olumlu olsa da kontrol ve izleme mekanizmaları açısından risk doğurabilmektedir. Bu çerçevede, finansal kurumların mali analiz ve istihbarat faaliyetlerinde de bankacılık sektöründeki gelişmelerde olduğu gibi birtakım yenilikler yaşamıştır. Manuel ve basit unsur kümeleriyle sürdürülmeye başlayan söz konusu faaliyetler yıllar itibarıyla otomotize olmuş ve anlık ölçülebilir hale gelmiştir. Her geçen gün bir öncekine kıyasla önemli ölçüde değişimlerin yaşanabildiği günümüzde yüksek hacme sahip, yapısal veya yapısal olmayan çeşit ve yüksek hızlarda toparlanan veriler oluşmaktadır. Müşterilerin mali verileri, finans kurumları nezdindeki geçmişleri, ödeme alışkanlıkları, ticari geçmişleri gibi bilgiler de bir bütün veya parça olarak bankacılık faaliyetlerinde kullanılmaktadır. Gelişen teknoloji beraberinde toplumsal yapıda yenilikler getirirken aynı zamanda iletişim araçlarını, haberleşme ağlarını, sosyal ve profesyonel çevre faktörlerini de değiştirmektedir. Son yıllarda yaygın olarak kullanılan sosyal medya ile anlık haberleşme mümkün olmakla birlikte birçok bilgiye de anlık olarak erişilebilmektedir. Bu bilgiler üzerinden seçim anketleri, ön araştırmalar, analizler, gözlemler yapıldığı bilinmektedir. Veri kaynakları çeşitlenirken, kullanılan veri miktarında da artış yaşanmakta, diğer taraftan ise bunların hızlı analiz edilmesi ve gerektiğinde anlık kontrol edilmesi ihtiyacı hasıl olmaktadır. Bu noktada, daha çok veriyi, en hızlı şekilde temin ederek, en doğru şekilde yorumlayıp kullanmak önem taşımaktadır. İstihbarat kaynakları ile elde edilen bilgiler doğrultusunda, banka içi, resmi kurumlar ve/veya halka açık kaynaklardan araştırma yapılmakta ve sonuçlar belirli algoritmalar vasıtasıyla ve çeşitli çözümler/uygulamalar üzerinden veri tabanlarına aktarılmaktadır. Elde edilen bilgiler kredi riskinin sürekli olarak izlenmesi kapsamında ele alınırken, finans kurumlarınca finansal analiz, tahsis, izleme ve benzeri birimlerince aksiyonlar alabilmek için kullanılmaktadır. Manuel uygulamaları sonlandırarak bilgilerin sistematik şekilde temin edilmesi sürecin etkinliğini arttırırken, karar ağaçları ve algoritmalar ile sistematik kurgular yardımıyla müşterilerin kredi riski unsurları tespit edilmekte ve gerekli önlemlerin zamanında alınması sağlanmaktadır. Günümüzde, dijital platform ve sosyal medya hesapları üzerinden gelen şikâyet, öneri, bilgi talebi veya teşekkür içeriklerini bir çok sektörde olduğu gibi finans sektöründe de takip edilmektedir. Takibi yapabilmek ancak sağlıklı sistemler kullanarak veriyi doğru ve en hızlı şekilde analiz ederek mümkün olabilecektir. Bu noktada, anlık olarak değişkenlik arz edebilecek dijital platform unsurlarından anlamlı bilgiler çıkartılabilmesi gerekecektir. Analizi yapabilmek için metin madenciliği yöntemlerinden faydalanılabilir. Çalışmamız dahilinde finansal kurumların kredilendirme sürecinin bir parçası olan mali tahlil ve istihbaratın önemi, uygulanan yöntemleri ve bunların tarihsel ve teknolojik gelişimi vurgulanmaya çalışılırken, istihbarat sürecinin bir bacağı olarak sosyal medyanın veri madenciliği uygulamalarından duygu analizi ile sürece entegre edilmesi değerlendirilmiştir.