Bazı neonikotinoid insektisitlerin leishmaniasis endemik alanlardaki kum sineği popülasyonları üzerine etkinliğinin araştırılması

Amaç: Kum sinekleri (Diptera: Psychodidae), leishmaniasis'in etkeni olan Leishamania cinsi parazitlerin, bakterilerin ve virüslerin vektörleridirler. Bu tezin amacı, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunan bazı leishmaniasis endemik alanlardaki kum sineği popülasyonları üzerine dört neonikotinoid (thiamethoxam, dinotefuran, acetamiprid ve imidacloprid) insektisitin etkinliğinin araştırılmasıdır. Gereç ve Yöntem: Kum sineği örnekleri bu bölgede 6 ilde (Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin, Şırnak, Adıyaman, Gaziantep) toplam 27 lokaliteden, CDC ışık tuzakları yardımıyla örnekler toplanmıştır. Aktif maddeler, Sağlık Bakanlığı tarafından sivrisinek ve ev sinekleri için önerilen uygulama dozunda (0,25 g ai/m2) ve daha düşük dozları (0,125 g ai/m2 , 0,0625 g ai/m2) test edilmiştir. DSÖ tarafından önerilen test protokolüne 60 dakika boyunca sineklerinin knockdown (düşüş) oranları ile 24 saatlik sonunda ölüm oranları kaydedilmiştir. KDT50 ve KDT90 knockdown değerleri ile IBM SPSS Statistics 20 programında probit regresyon analizi yapılarak değerleri bulunmuştur. Bulgular: Dinotefuran ve acetamiprid ile yapılan etkinlik testlerinde tüm lokalitelitelerde ve konsantrasyonlarda 24 saat sonra %100 ölüm gözlenmiştir. Test edilen bütün kum sineği popülasyonlarının bu iki etken maddeye hassas oldukları saptanmıştır. Ancak thiamethoxam ile yapılan etkinlik testlerinde sadece Şırnak'ta Alataş ve Gaziantep'te Altınüzüm popülasyonlarının hassas oldukları gözlenmiştir. Diğer lokalitelerde belirlenmiş konsantrasyonlara karşı doğrulanması gereken bir direnç ya da dirençli popülasyonlar oldukları düşünülmektedir. Imidacloprid etken maddesi ile yapılan etkinlik testlerinde Mardin ilindeki tüm popülasyonların belirlenmiş konsantrasyonlara dirençli olduğu ortaya çıkmıştır. Şanlıurfa'da Büyüktaşlıca ve Altınlı, Diyarbakır'da Demirli ve Şırnak'ta Şenoba popülasyonlarının 24 saat sonundaki %100 mortalite oranı imidacloprid'e duyarlı oldukları göstermiştir. Diğer lokalitelerde de doğrulanması gereken direncin varlığı tespit edilmiştir. Sonuçlar: Bu bölgede imidacloprid ve thiamethoxam'ın plansız bir şekilde kullanılmaya devam edilmesi durumunda doğrulanması gereken direncin olduğu alanlarda direnç gelişecek, direnç gelişmiş olduğu düşünülen alanlarda çevre sağlığının ve hedef dışı canlıların olumsuz yönde etkilenmesine neden olacaktır. Bu durumun önlenmesi için, kullanılan insektisitlerin direnç durumu izlenmeli, gerektiği takdirde insektisitler değiştirilerek kullanılmalı ya da sinerjist maddeler ile kullanımı düşünülmelidir. Anahtar Kelimeler: Kum Sineği, İnsektisit, Neonikotinoid, Leishmaniasis Türkiye