Birinci basamakta takipli 1-5 yaş (12-60 ay) arası çocuklarda baldır çapı ölçümü ile beslenme arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Amaç: Beslenme ile ilgili faktörler, 5 yaş altı çocuk ölümlerinin yaklaşık %45'inde rol almaktadır. Bu nedenle beslenme eksikliği olan çocukların erken tanı alması önem arz etmektedir. Çalışmamızda; baldır çevresi ölçümünün çocuklarda beslenme durumunu değerlendirmede kullanılabilirliğini araştırmak, bu ölçüm ile diğer antropometrik göstergeler arasındaki uyumu değerlendirmek ve Manisa ili merkez ve ilçeleri arasında beslenme farklılıklarını incelemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, Manisa il merkezi ve ilçelerindeki aile sağlığı merkezlerine herhangi bir nedenle başvuran, sağlıklı ve kronik hastalığı bulunmayan 1-5 yaş arası 210 çocuk dahil edilmiştir. Katılımcıların ağırlık, boy, üst-orta kol çevresi (OKÇ) ve baldır çevresi ölçümleri yapılmış; vücut kitle indeksi (VKİ), yaşa göre ağırlık (YGA), boya göre ağırlık (BGA), yaşa göre boy (YGB) ve üst-orta kol çevresi (OKÇ) z-skoru hesaplanmıştır. Korelasyon analizleri ile ölçümler arasındaki uyum değerlendirilmiş, ROC analizi ile baldır çevresi için beslenme yetersizliği ve obeziteyi öngören sınır değerler belirlenmiştir. Bulgular: Çalışmamızda yer alan 210 olgunun %51,4'ü kız, %48,6'sı erkek olup, ortalama yaşları 37,8 ± 15,2 ay idi. Ortalama anne sütü alma süresi 14,6 ±8,46 ay, ek gıdaya geçme zamanı ise 5,99 ±1,77 ay olarak saptandı. Araştırmamızda Olcay Neyzi referans değerlerine göre bakılan beslenme yetersizliği oranı BGA ile %10, YGA ile %18,6, YGB ile %17,6 ve OKÇ z-skoru ile %17,2 olarak saptandı. Fazla kilolu-obez oranı ise BGA'ya göre %19,1, VKİ'ye göre %21,5, OKÇ z-skoruna göre %12,3 bulundu. Manisa il merkezi ve ilçeleri arasında beslenme açısından istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı. BGA ile OKÇ z-skoru arasında orta düzeyde, YGA ile OKÇ z-skoru arasında yüksek düzeyde uyum gözlendi. Obeziteyi değerlendirmede VKİ ile BGA arasında yüksek düzeyde uyum saptandı. Mama kullanımının OKÇ z-skoruna göre obezite ile anlamlı ilişkili olduğu görüldü. Baldır çevresi ölçümleriyle hem malnütrisyon hem de obezite için yaş ve cinsiyete göre anlamlı sınır değerler belirlendi. Beslenme yetersizliği için baldır çevresi sınır değerleri, erkeklerde 1 yaş: 18,9 cm, 2 yaş: 19,7 cm, 3 yaş: 20,3 cm, 4 yaş: 20,8 cm; kızlarda 1 yaş: 19 cm, 2 yaş: 19,3 cm, 3 yaş: 20,5 cm, 4 yaş: 21,1 cm olarak hesaplandı. Obezite için ise sınır değerler, erkeklerde; 1 yaş: 20,7 cm, 2 yaş: 21,2 cm, 3 yaş: 22,4 cm, 4 yaş: 22,2 cm; kızlarda 1 yaş: 20,5 cm, 2 yaş: 20,6 cm, 3 yaş: 22,5 cm, 4 yaş: 23,2 cm olarak hesaplandı. Sonuç: Diğer beslenme durumunu öngeren ölçütlere ek olarak çocuklarda baldır çevresi ölçümü de hem beslenme yetersizliğini hem de obeziteyi saptamada alternatif bir yöntem olabilir. Bu yöntem, birinci basamak sağlık hizmetlerinde pratik bir değerlendirme aracı olarak kullanım avantajına sahiptir. Ancak, sağlıklı popülasyona yönelik referans değerlerin oluşturulması için güvenilir sınır değerlerin belirlenmesine yönelik daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.