BOA. NFS.d. 3556'ya göre Orta Anadolu'da gayrimüslim nüfus (1830)

Bu araştırmada Osmanlı Dönemi'nde Karaman Eyaleti sınırları dâhilinde kalan Orta Anadolu yerleşimlerinin gayrimüslim nüfusunu ihtiva eden BOA. NFS.d. 3556 (hicri 1246/miladi 1830), Osmanlı Türkçesi'nden günümüz Türkçesine çevrilmiş olup, bu araştırma ile elde edilen bilgilerin/verilerin Orta Anadolu'nun sosyal ve ekonomik tarihine ışık tutması hedeflenmektedir. Bu nüfus defterinin içerdiği bilgiler sayesinde Orta Anadolu'daki (Aksaray, Konya/Ereğli-Akşehir, Lârende/Karaman ve Niğde/Bor) gayrimüslim nüfus ile nüfusun kaza, mahalle ve köylere göre dağılımı, nüfusun genç, yaşlı, çocuk vb. yaş kategorileri, bir yerden bir yere taşınanlar/göç edenler/nakledilenleri, hane-kişi-karye-mahalle adedi, meslek sahipleri ve meşguliyetleri, kişilere atfedilen lakaplar ve gayrimüslim din adamlarının vasıfları gibi toplumsal yapıyla alâkalı pek çok veriye ulaşmak mümkün olmuştur. 1830-45 yılları arasında gerçekleşen nüfus sayımlarını içeren defterler, sadece nüfus ile ilgili bilgileri muhtevî kaynaklar olarak görülmemelidir. Araştırmamıza kaynaklık eden nüfus defteri de dâhil olmak üzere tüm nüfus defterlerinde yerleşim yerlerinin sosyal ve ekonomik yönlerini ortaya çıkaran birçok bilgiye ulaşmak mümkün olmuştur. Bu defterler ile nüfusun sahip olduğu meslekler/uğraşılar, idârî makamlar, fizikî özellikler, şahısların lakapları, sülâleler ve kişi adlarının geçmişten günümüze gelinceye dek geçirmiş olduğu değişimler, yerleşim yerlerinin ve idârî yapının geçirmiş olduğu değişimler ve bunun gibi pek çok bilgiye ulaşılmaktadır. Ayrıca nüfus defterleri Anadolu'nun iskân tarihi hakkında pek kıymetli bilgiler sunmaktadır. Nüfus defterlerindeki kayıtlar sayesinde, sayımın yapıldığı yıllarda o devirde soyadı uygulaması mevcut olmadığından şahısların atalarının adlarını görmek ve bir hane kaydında üç nesli bir arada izlemek mümkün olmaktadır (dede-baba-torun). Bu üç neslin sosyal ve ekonomik tarihini aydınlatmak anlamına da gelmektedir. Bu nedenle nüfus defterleri sayımdan önce ve sonraki yüzyıl ile irtibat kurmaya imkân veren kaynaklardır. Bu kaynaklar aynı zamanda Anadolu'da yaşayan gayrimüslimlerin kayıtlardaki meslekleri veya sair uğraşıları üzerinden toplum içindeki konumları ve durumları hakkında bilgi sahibi olmaya imkân sağlamaktadır. Bu bağlamda Osmanlı Devleti'nde uygulanan millet sistemi üzerinden imparatorluk topraklarındaki gayrimüslimlerin vaziyetleri hakkında bilgi verilmiş, değerlendirmelerde bulunulmuştur.