Botogöz Bulak hikâyesinin bağlam sözlüğü

Sözcüklerin tek başına ifade ettiği anlamlar bütünü anlamaya kâfi gelmez. Bir metnin içindeki sözcüğe, metnin bağlamından hareketle anlam verilir. Sözcüklere bağlamdan hareketle anlamlar verip sözlük oluşturmak, alanın diğer araştırmacılarına büyük katkı sağlar. Bağlam sözlüğü çalışmaları da bu amaca hizmet için yapılır. Bu çalışmalar sayesinde sözcüklerin anlam zenginliği ortaya çıkarılır. Çağdaş Türk lehçeleri alanında bağlam sözlüğü çalışmalarının azlığı dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın alanımızdaki eksikliğin giderilmesinde önemli olacağını, Kırgız sözlüklerine yeni madde başları kazandırabileceğini ve Kırgız edebiyatının herhangi bir eseri üzerinde yapılacak olan üslup çalışmalarına da zemin hazırlayabileceğini düşünmekteyiz. Bu çalışmada Cengiz Aytmatov'un yaşadığı devir göz önünde bulundurularak Botogöz Bulak hikâyesindeki sözcüklere bağlamdan hareketle anlamlar verilmiş, eserin söz varlığı ortaya çıkarılmış ve tanıklarıyla beraber tespit edilmiştir. Hikâyenin söz varlığı ortaya çıkarıldıktan sonra eserin bağlam sözlüğü tüm tanıklarıyla ve sıklıklarıyla ortaya koyulmuştur. Bağlamdan yola çıkarak işlevsel bir sözlük oluşturmak amaçlanmıştır. Ayrıca söz varlığını oluşturan tanıkların kullanım sıklıklarının verilmesiyle birlikte üslup çalışmaları için somut veriler ortaya çıkmaktadır. Çalışmada Kırgız Türkçesi, Kırgız edebiyatı ve Cengiz Aytmatov'un edebi kişiliğine de değinilmiştir. Çalışmanın değerlendirme ve sonuç bölümünde elde edilen sayısal verilerden yola çıkarak değerlendirmeler yapılmıştır. İncelenen eserde toplamda 816 ismin, 2254 sıklıkta kullanıldığı, 665 fiilin ise 2158 sıklıkta kullanıldığı tespit edilmiştir. Eserde kullanılan yardımcı fiillerin sayısı 217 olmakla birlikte, sıklık sayıları ise 662 olarak tespit edilmiştir. İncelenen eserde deyimler, ikilemeler, dua ve beddua ifadeleri ve ilişki sözlerinden oluşan 261 kalıp sözün, 308 sıklıkta kullanıldığı görülmektedir. Toplamda 1959 ögenin, 5382 sıklıkta kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu ögelerden bazılarının sıklığı dikkat çekmektedir. Dikkat çeken ögelerden çoğunluğunun Sovyetizm özolgu ifadeleri olduğu görülmektedir. Çalışmanın amacı, Botogöz Bulak hikâyesinin söz varlığını ortaya çıkarmak suretiyle Kırgız sözlüklerine katkıda bulunmak ve Cengiz Aytmatov'un ve yazarlığının daha doğru anlaşılmasına, yazarın üslubuyla ilgili yapılacak olan çalışmalara ve Kırgız hikâyeciliğine fayda sağlamaktır.