Buldan tarihi çevre dokusu araştırması

ÖZET Buldan, Türkiye'nin batısında, Ege Bölgesi'nin güney kısmında, Denizli İli'ne bağlı ve yerleşimin kuzeybatısında yer alan ilçe merkezidir. Kuzeyde Uşak, batıda Manisa ve Aydın illeri, kuzey ve doğuda Güney, güneydoğuda Denizli Merkez, güneyde ise Sarayköy ilçeleri ile sınırlıdır. Eski çağlarda, ulaşım ağındaki yeri açısından stratejik bir konumda olmuştur. İlçe sınırlarında M.Ö. II yüzyılda kurulmuş olan Tripolis Kenti, Sardis-Philadelphia- Laodikeia'dan geçen, batıyı Anadolu içlerine ve Mezopotamya'ya bağlayan Büyük Kervan Yolu üzerinde yer almaktaydı. Tüm bu yollar güzergahında olmasından dolayı da Buldan, başta ticari olmak üzere her açıdan ilerlemiştir. Buldan, kentsel, arkeolojik ve etnografik anlamda çok yönlü kültür mirasryla, özellikli yörelerimizden biridir. Kentin, geleneksel dokuya sahip diğer yerleşimlerden ayrıcalıklı, önemli bir özelliği vardır. Buldan' da her ev bir dokuma merkezi görünümündedir. Yüzyıllar öncesinden gelen, Buldan halkının en büyük gelir kaynağı olmayı sürdüren, yaşama biçimini belirleyen dokumacılık, mimari yapıyı da biçimlendirmiştir. Buldan'ın geleneksel özelliklerinden olan ev-atölye birlikteliği, Ortaçağ zanaat üretimini andırır biçimde, günümüzde de varlığını sürdürmektedir. Dokumacılığın yapıldığı evlerde üretim ve yaşam bir aradadır. Tek katlı örneklerde ise, adeta iç içe geçmiş durumdadır. Evler, tezgah odası ve sofa olmak üzere temelde iki ana öğeden oluşmaktadır. Tezgah, evin zemin katında bulunmakta; bir oda veya alt katin tamamı tezgah odası olarak kullanılmaktadır. Bazı örneklerde, avluda yer alan ve genellikle evle bitişik bir ek üniteye yerleştirilmiştir. Evler, çoğunlukla dış sofalı ve ayazlıklı olup, ovayayönelmiştir. Topografyanın sağladığı olanakla da, birbirinin görüşünü, güneşini ve havasını kesmemektedirler. Konstrüktif olarak genelde, zemin katta taş ve üst katta ahşap malzemenin kullanıldığı evlerde, ahşabı korumak için, cepheler teneke ile kaplanmaktadır. Bu da yöreye özgü ilginç özelliklerden biridir. Kapı, pencere, tavan gibi detaylanndaki inceliği ile de dikkat çeken evler, tüm özellikleriyle geleneksel konut mimarimizin en güzel örneklerini teşkil etmektedirler. Buldan, kültür mirasının doku olarak korunup, günümüze aktarıldığı şanslı yörelerimizdendir. Bunun iki büyük nedeni bulunmaktadır. Birinci ve en önemlisi, aynı zamanda atölye olarak kullanılan bu evlerin sürekli olarak içinde yaşanması ve periyodik bakımlarının yapılmasıdır. Korunmalarının diğer nedeni ise, yeni yapılaşmanın, Buldan'ın düzlük kısımlarında, eski dokunun konumlandığı kayalık yamaçlardan çok uzakta gelişmesidir. Ancak, konutların tescilli olmaması, ev sahiplerinin plan şemalarını ve cephe karakterlerini dilediği gibi değiştirmesi problemini de beraberinde getirmektedir. Bir diğer sorun ise, çarşıya ve ana aksa yakın bölgelerdeki konutların yıkılarak yerlerine apartmanların yapılmaya başlamasıdır. Buldan'da yukarıda belirtilen problemlerin çözümü için, ilk olarak detaylı envanter ve tescil çalışmasının yapılması, geleneksel mimarimizin korunması, yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması açısından gereklidir.