Burdur ilindeki ev ve süs hayvanlarına yönelik hizmet veren veteriner işletmelerinin ekonomik analizi

Türkiye'de artan veteriner hekim mezun sayısına karşın kamu istihdam olanaklarının sınırlı ve yetersiz kalması, mezunları özel sektöre ve girişimciliğe yönlendirmiştir. 2023 yılı itibariyle veteriner hekim iş gücü 68 bin kişiye ulaşırken, kamu istihdam oranı %15'in altında kalmıştır. Veteriner klinik sayıları ise 2018-2024 arasında %46 oranında artış göstererek 8.958'e ulaşmıştır. Bu çalışma ile Burdur ve Isparta Merkez ilçelerinde ev ve süs hayvanlarına yönelik hizmet veren özel veteriner sağlık işletmelerinin ekonomik yapılarının analiz edilerek karlılıklarına etki eden masraf unsurlarının ortaya konması amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında Burdur ilinde 7, Isparta ilinde ise 15 olmak üzere toplamda 22 veteriner kliniği incelenmiştir. 2023 Mayıs – 2024 Mayıs dönemini kapsayan bu çalışmada veteriner kliniklerine ziyaretler yapılarak yüz yüze anketler gerçekleştirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda kliniklerin yıllık ortalama toplam gideri Burdur'da 1.880.084 ₺, Isparta'da ise 1.427.857 ₺ olarak hesaplanmıştır. Burdur'daki kliniklerde en büyük gider kalemlerini genel idare giderleri (%28,21), petshop ürünleri (%27,33) ve ilaç giderleri (%22,21) oluştururken; Isparta'daki kliniklerde bu oranlar sırasıyla genel idare giderleri (%32,11), petshop ürünleri (%13,17) ve ilaç giderleri (%17,00) olarak bulunmuştur. Amortismana tâbi giderler her iki ilde de %9–13 aralığında seyretmiştir. Gelir analizinde, Burdur'daki kliniklerde yıllık ortalama gelir 2.428.049 ₺, Isparta'daki kliniklerde ise 2.154.050 ₺ olarak saptanmıştır. Gelir kalemlerinde en büyük pay tıbbi girişimler ve petshop ürünlerine ait olup, Burdur'da bu iki kalem toplam gelirin %60'ından fazlasını oluşturduğu belirlenmiştir. Ayrıca yapılan regresyon analizine göre kâr üzerinde en belirleyici unsurlar; genel idare, personel ve ilaç giderleri ile petshop ve tıbbi hizmet gelirleri olduğu görülmüştür (p<0,05). Sonuç olarak, özel veteriner kliniklerinin sürdürülebilir bir işletmecilik yapısına kavuşmasında kârın maksimizasyonu ve masraf unsurlarının rasyonel yönetimi başta gelmektedir, ayrıca gelir çeşitliliğinin artırılması ve verimlilik odaklı stratejilerin geliştirilmesi de maliyet kalemlerinin yönetimini destekleyecek unsurlardandır. Bu çalışma, veteriner sağlık sektöründeki girişimcilik eğilimlerini, mali yapı farklılıklarını ve kârlılığı etkileyen faktörleri ortaya koyarak sektöre yön verecek öneriler sunmaktadır.