Çalışma ahlakı, zihniyet ve din: Adana'daki hisse senedi yatırımcıları örneği

Din ile ekonomi arasındaki ilişki, tarih boyunca pek çok araştırmacının üzerinde durduğu, karmaşık ve çok boyutlu bir tartışma konusu olarak ön plana çıkmış ve bu ilişki, toplumsal ilişkilerin analizinde çok önemli bir yere sahip olmuştur. Bu çalışma da söz konusu ilişkiye odaklanmakta ve dinin ekonomik gelişmeye engel olup olmadığı sorusu bu çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı ise çalışmaya ve kazanmaya yönelik rasyonel tutumların geleneksel tutumlardan daha çok ön plana çıktığını ve dinin ekonomik gelişmeye engel olmadığını ortaya koymaktır. Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, veri toplama aracı olarak anket kullanılmıştır. Çalışmanın evrenini Adana ilinde ikamet eden 222.898 hisse senedi yatırımcısı oluştururken örneklemini ise olasılık dışı örneklem yöntemlerinden amaçlı örneklem kullanarak ulaştığımız 506 yatırımcı oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle problem tespit edilerek literatür taranmış, sonrasında veriler toplanıp SPSS programına işlenerek betimsel analizlerle Ki-Kare analizleri yapılmış ve elde edilen bulgular ilgili literatürle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Dinin her ne kadar çalışma ahlakı, zihniyet ve yatırım anlayışı üzerinde belirleyici etkisi söz konusu olsa da özellikle kredili işlem yapma, yatırımı dinden bağımsız düşünme ve katılım endeksine yatırım yapma konularında dinin etkisi azalmakta ve seküler ve rasyonel anlayışlar bu sürece eşlik etmektedir. Dolayısıyla katılımcıların daha fazla kazanabilmek için dini değerlerden taviz verdiğini ve piyasada tutunabilmek için yatırım sürecine sekülerleşerek eklemlendiğini söylememiz mümkündür. Bununla birlikte katılımcıların geleceği planlayarak finansal özgürlük idealine sahip olması, kanaatkar tutumları bir kenara iterek daha fazlasına sahip olmak için kredili işlem yapması, katılım endeksi haricindeki hisselere yönelmesi, yatırımı dinden bağımsız olarak değerlendirmesi, özellikle zenginlik konusunda Allah'ın takdirinden ziyade kişinin süreç içerisindeki rolüne daha fazla vurguda bulunması ve herhangi bir şarta bağlı olmaksızın zenginliği her halükarda onaylaması dinin ekonomik gelişmeye engel olmadığını gösteren bulgular olarak ön plana çıkmıştır. Yatırım anlayışı temelinde çalışma ahlakı, zihniyet ve dinle ilgili bulgular, çalışmanın tartışma ve yorum başlığı altında özetlenmiştir. Bu bağlamda, örneklem grubumuz özelinde çalışma ahlakıyla ilgili "ihtiyaç odaklı", "güvence odaklı", "değer odaklı" ve "haz odaklı" çalışma ahlakı tipolojisi; yatırım anlayışıyla ilgili "hesapsız", "ölçülü", "temkinli" ve "profesyonel" yatırım anlayışı tipolojisi; zihniyetle ilgili olarak ise bu iki tipolojik analizi de içerecek şekilde "yetinmeyi bilen kanaatkar zihniyet", "dengeyi gözeten orta yolcu zihniyet" ve "daha fazlasını isteyen rasyonel ve seküler zihniyet" tipolojisi oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çalışma ahlakı, din, yatırım anlayışı, sekülerleşme, zihniyet tipolojisi.