Çarlık Rusyası Döneminde Batum vilayeti (1878-1914)

Çarlık Rusyası'nın Batum Vilayeti, günümüz Gürcistan sınırlarında bulunan Acara Özerk Cumhuriyeti'ni ve artık Türkiye sınırlarındaki Artvin Kemalpaşa'ya kadar olan bölümü kapsamaktaydı. İlgili dönem göz önünde bulundurulduğunda bölge, özellikle Batum şehri, sanayi faaliyetlerine bağlı olarak nüfus ve etnik yapı itibariyle hızlı bir değişim göstermiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Berlin Antlaşması'yla kurulan Batum Vilayeti, Rusça'da Batum Oblastı olarak adlandırılmaktaydı ve Batum, Acara ve Artvin olmak üzere "okrug" adı verilen üç sancaktan oluşan bir idari birimdi. Kafkasya Genel Valiliği'ne bağlı olan vilayetin yönetim merkezi Batum şehri idi. Vilayet, 1883-1903 yılları arasında bir süre Kutais Guberniyası'na bağlanmış ve sonra yeniden Batum Vilayeti olarak kurulmuştur. Askeri kadrolardan oluşan bir idare ile yönetilen Batum Vilayeti, 1883 yılında demiryolu ile Tiflis ve Bakü'ye bağlanmasının ardından dünyanın en önemli petrol limanlarından biri haline gelmiştir. Ticari sermayenin toplandığı Batum, sanayi kuruluşları, altyapısı, kültürel ve sosyal ortamıyla Kafkasya'nın önemli merkezlerinden birine dönüşmüştür. Osmanlı-Rus sınırında bir bölge olması nedeniyle önemli bir geçiş güzergâhı ve etkileşim noktası olan vilayetin merkezi olan Batum şehrinde, birçok yabancı temsilcilik açılmıştır. Bu temsilciliklerden biri olan Osmanlı Devleti'nin Batum Başşehbenderliği bölgedeki önemli sosyal ve siyasal gelişmelerin Osmanlı makamlarınca takip edilmesini sağlamıştır. Bu tezde, 1878-1914 yılları arasında Batum Vilayeti'nin idari, ekonomik ve sosyal yapısı, yukarıda bahsedilen gelişmeler ve ana kaynaklar ışığında değerlendirilmektedir.