Cengiz Aytmatov'un eserlerinde evrensel semboller

Cengiz Aytmatov, çocukluğunda yaşamış olduğu duygu dolu yılları ve insanların bilincinde bitmeyen olayları eserlerinde çok canlı bir şekilde işler. Bu sebeple yazar, eserlerinde insana ve insanın varoluşsal mücadelesine yer vermektedir. Metinlerinde insanların bilinçaltlarında yer edinmiş olay ya da olguların evrensel boyutlarını zengin anlatım olanaklarıyla karşımıza çıkarır. Cengiz Aytmatov‟un Türk ve Batı dünyasında yaşayan önemli bir romancı olmasındaki en büyük etken, evrenselliğe ulaşabilmesidir. Neredeyse bütün eserlerinde halkının milli değerlerini yoğun bir şekilde konu edinmesine rağmen; yazar, saf kimliksel bir değer anlayışı oluşturmamıştır. İnsan ve insan yaşamının, tüm toplumlarda kabul görülen ortak değerlerini kendi milli değerleriyle aynı çizgide tutmuştur. Bu ortak değerler çeşitli şekillerle ve yöntemlerle metinlerinde bir aracı olarak işlev görmektedir. Aytmatov‟un evrensel bir dil yaratmada aracı olarak çok sayıda ve anlamda sembol kullandığını görebilmekteyiz. Evrensel bir iletişim dili görevi gören semboller metinlerde toplumların ortak duygu ve düşünce değerlerine karşılık geldiği kavramları yansıtmada önemli bir rol oynamaktadır. Bunun yanında Aytmatov‟un eserlerindeki semboller işlevleri ve amaçları doğrultusunda evrensel bilgi ve hakikatlere karşılık gelecek şekillerde değer ve anlam kazanmaktadır. Öte taraftan bu sembollerin insanoğlunun düşünce dünyasında muazzam çeşitlilikte algıların oluşmasında, tarihi ve toplumsal değerlerin korunmasında ve yaşatılmasında büyük bir etkiye sahip olabildiklerini görebilmekteyiz. Aytmatov, çok sayıda sembolle ortak bir dil yaratıp, ilk başta kendi toplumunun değer unsurlarını ve anlayışını koruyarak, diğer toplumların değerlerinin korunmasında da büyük bir katkı sağlamıştır. Böylece, toplumların sürekli gelişmekte ve hızlı bir şeklide değişime uğradığı bu çağda Aytmatov, insanı ve insanın varoluşsal mücadelesinde hâlâ ortak bir iletişim dili olan sembolleri eserlerinde kullanarak evrensel olanı yakalayıp, sürdürmeye çalışır. Cengiz Aytmatov, doğal ve ruhsal dünyadaki birçok şeyin birliğini tanımlayan bu sembolleri, eserlerinde işlenen temalar ve kişiler şablonu çerçevesine bağlı bir şekilde evrene ve varlığımıza dair güçlü bir gönderme yaparak, metinlerin evrensel bir göstergeye dönüşmesini sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Cengiz Aytmatov, Evrensellik, Simge, Evrensel Simge, Kavram, Tema, Yapı.