Bolu Şerif Yüksel Araştırma Ormanı'nda kırmızı orman karıncası (Formica rufa L.)'nın yuva yoğunluğunun değişimi ve beslenme alışkanlıkları

Kırmızı orman karıncaları böcek sınıfı içerisinde önemli bir yere sahiptir. Gerek ekosistemlerin sağlıklı bir şekilde işleyişlerinde üstlendikleri önemli görevleri gerekse orman zararlılarına karşı biyolojik mücadelede kullanılmaları nedeniyle üzerinde en çok çalışılan gruplardandır. Buna karşın, ülkemizde yapılan çalışmalar çok yetersizdir. Yuvalar genellikle kapalılığın tam olmadığı seyrek orman içi açıklıklarının kenarlarında ve az eğimli sahalarda daha yaygındırlar. Bol güneş alan ve nemi az olan güneydeki yuvalar gölgeli ve nemli kuzey yamaçtakilere göre daha seyrek ve küçüktürler. Öncelikle, Formica rufa L.'nın ülkemiz ormanlarındaki doğal yayılış alanları, yaşam biçimi, birim alandaki yuva yoğunluğu saptanmalıdır. Biyolojik mücadele kapsamında özellikle ülkemiz ormancılığında etken bir organizma olarak kullanılan Formica rufa L.'nın doğal yaşam alanlarındaki beslenme alışkanlıklarının belirlenmesi; bu çalışmaların daha verimli hale getirilmesi açısından son derece önemlidir. Bilgiler alan yöneticileri için faydalı olacaktır. Bu çalışma 2012-2014 yıllarında Bolu Orman Bölge Müdürlüğü Aladağ Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içinde kalan Şerif Yüksel Araştırma Ormanı'nda, ülkemizde doğal yayılışı olan kırmızı orman karıncası (F. rufa) (Hymenoptera: Formicidae)'nın yuva yoğunluğunun değişimi ve beslenme alışkanlıklarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Bu araştırmada, F. rufa'nın yuvadan 60 m'ye kadar uzaklaşabildikleri ve bu nedenle yaklaşık 1 ha'lık alanda faaliyet gösterdiklerinden hareket edilerek örnekleme alanları 1ha olarak alınmıştır. Örnekleme alanlarında doğrudan ve dolaylı gözlemler yapılmıştır. Her örnekleme alanında yuva yoğunlukları tespit edilmiş ve ayrıca bilinçli bir şekilde seçilmiş 6 adet aktif yuvada da beslenme alışkanlıklarına ait bilgiler toplanmıştır. Toplam 1544 ha olan çalışma sahasında 154 adet deneme alanı alınarak taranmış ve bu alanların 131 adedinde toplam 679 adet karınca yuvası tespit edilmiştir. Araştırma alanında hâkim ağaç türü uludağ göknarı olup ikinci tür olarak sarıçam gelmektedir. Ayrıca münferit olarak karaçam, meşe, kayın ve titrekkavak türleri de bulunmaktadır. Meşcere kenarı ve buna yakın alt tabakada ardıç türleri mevcuttur. Araştırma ormanında tespit edilen karınca yuvalarının büyük oranda göknarda kurulduğu en az oranda ise titrekkavakta kurulduğu saptanmıştır. Çalışma alanında ölçümü yapılan yuvaların tamamı faal olup, yeni tesis edilmekte olan yuvaların 2/5 oranında olduğu tespit edilmiştir. Yuvaların yaklaşık 1/2'sinin yeterli büyüklükte olmasından dolayı taşımaya uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışma alanında tespit edilen yuvaların büyük bir kısmı 2 ve 3 kapalı b ve c çağındaki saf göknar meşcerelerinde daha yüksek oranda saptanmıştır. Karıncanın boşluklu ve sıkışık kapalılığı tercih etmediği tespit edilmiştir. Ayrıca F. rufa'nın 1450-1550 m yükselti basamağında, eğimi 2°- 20° olan hafif, orta ve dik eğimli yamaçlarda daha yaygın yuva yaptığı tespit edilmiştir. Karıncaların yuva için tercih ettikleri yerler arasında sırasıyla ağaç kütük, devrik gövde, dikili gövde dibi ve çalı içi kütüğü tercih ettikleri görülmüştür. Ayrıca, F. rufa'nın sırasıyla güney, batı, güneybatı ve güneydoğu bakılı yamaçları daha fazla tercih ettiği belirlenmiştir. Elde edilen veriler istatistiki analizlerle değerlendirilmiştir. Çalışma alanı ormanlarında kırmızı orman karıncasının en önemli doğal düşmanları olarak ayı ve domuz öne çıkmaktadır. Bu canlılar, karınca yuvalarını dağıtmak suretiyle zararlı olmaktadır.