Çin'in bölgesel hegemonya olma yolunda ilerleyişi Bir Kuşak Bir Yol girişimi: Orta Asya örneği

Bu çalışma, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Orta Asya'daki artan ekonomik ve siyasi etkisini, bu sürecin temel araçlarından biri olan Bir Kuşak Bir Yol (BKBY) girişimi üzerinden incelemektedir. Araştırmada, realist kuram çerçevesinde güç ve hegemonya kavramları teorik olarak ele alınmış; Çin'in tarihsel ve düşünsel temelleri, Konfüçyüsçülük, Tianxia paradigması, geleneksel haraç sistemi ve "Aşağılanma Yüzyılı" gibi unsurlar üzerinden değerlendirilmiştir. Mao döneminden Xi Jinping'e uzanan süreçte dış politikanın evrimi, ekonomik reformlar ve dışa açılmanın diplomatik yansımalarıyla birlikte analiz edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde, Çin'in Orta Asya açılımı ve BKBY girişiminin bölgesel jeopolitik ve ekonomik etkileri kapsamlı biçimde incelenmiştir. Orta Asya, enerji kaynakları, ticaret yolları ve coğrafi konumu itibarıyla Asya kıtasının stratejik merkezinde yer almakta; bu durum bölgeyi hem Çin hem de diğer büyük güçler için kritik hâle getirmektedir. Çin açısından Orta Asya, yalnızca ekonomik kalkınma ve ticaretin genişletilmesi açısından değil; aynı zamanda bölgesel etkisini artırarak stratejik çıkarlarını güvence altına alma ve güç dengelerinde daha belirleyici bir aktör hâline gelme hedefi bakımından önem taşımaktadır. Kuşak Yol girişimi, Çin'in Orta Asya'daki nüfuzunu pekiştirerek çok kutuplu dünya düzeninde Batı merkezli güç dengelerine alternatif oluşturma amacını taşımaktadır. Bu bağlamda girişim, bölge ülkelerinin Çin'e ekonomik bağımlılığını artırırken, Pekin'in bölgedeki artan etkisini görünür kılarak hegemonya eğilimini somutlaştıran bir araç olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte çalışma, Çin'in artan varlığını, tarihsel olarak bölgede güçlü bir aktör olan Rusya'nın nüfuzu ile karşılaştırmalı bir perspektiften ele almakta; iki ülkenin Orta Asya'daki etkilerinin örtüşen ve rekabet eden yönlerini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Kuşak Yol girişimi yalnızca ekonomik bir proje değil; Orta Asya'nın jeopolitik önemini, Çin'in bölgedeki artan etkisini pekiştirerek onu bölgesel hegemonya konumuna daha da yaklaştıran stratejik bir dış politika hamlesi olarak değerlendirilmektedir.