Çinko ekstraksiyon atığından NaCl varlığında mekanik aktivasyon ve liç yöntemiyle çinko ve kurşun geri kazanımı

Dünya genelinde tüketimin artmasıyla birlikte birincil metal kaynakları hızla tükenmektedir. Bunun için yeni üretim prosesleri ve alternatif kaynak arayışları devam etmektedir. Alternatif kaynak olarak atıklar ikincil kaynak olarak değerlendirilmektedir. İkincil kaynaklar atık veya artık olarak değerlendirilirken, günümüzde ekonomik değeri yüksek olarak nitelendirilen ürünler haline gelmiştir. Ayrıca bu atıkların değerlendirilmesi ekosistemin korunmasını da sağlamaktadır. Bu tez çalışmasında, ikincil kaynak olarak değerlendirilen çinko ekstraksiyon a(r)tığından değerli metallerin ileri öğütme/mekanik aktivasyon işlemine tabi tuttuktan sonra liç işlemi ile a(r)tıkların içerisindeki çinko ve kurşunun çözeltiye alma şartları belirlendi. Bu amaçla yapılan deneysel çalışmalar ile aynı zamanda ikincil kaynakların değerlendirilebilir olduğunu önemli ölçüde ekonomiye kazandırılması gerekliliği hususunda önem arz ettiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Tez çalışmasında öncelikle ileri öğütme/mekanik aktivasyon adımında sodyum klorür ilavesinin etkileri, ileri öğütme/mekanik aktivasyon süresi (5-180 dakika), çinko ekstraksiyon a(r)tığı miktarı (1-12gr) ve sodyum klorür miktarı (1-16gr) parametreleri incelenmiştir. Daha sonra liç adımında sodyum klorür ilavesinin ekstraksiyon verimine etkisini incelemek için sodyum klorürlü ve sodyum klorürsüz deneysel çalışmalar yapılmıştır. Optimum parametrelerin belirlenmesi için; sıcaklık (25- 80°C), liç süresi (5-200 dakika), sodyum klorür miktarı (1-20gr) parametreleri incelenmiştir. Ayrıca çalışmada liç işleminde hidroklorik asit ilavesinin ekstraksiyon verimine etkisini incelemek amacıyla (0,05-2M) sodyum klorürsüz ve sodyum klorürlü deneyler yapılmıştır. Yapılan çalışmanın çeşitli aşamalarında AAS, XRD, ICP, N2-BET, Zeta partikül analizi ve SEM analizleri yapılarak karakterize edilmiştir. 8gr sodyum klorür varlığında, 4gr ÇEA, 15 dakika ileri öğütme/mekanik aktivasyon süresi, 1/25 katı sıvı oranı, 1M hidroklorik asit ile ileri öğütme/mekanik aktivasyon 16gr sodyum klorür, 45°C liç sıcaklığı, 400rpm karıştırma hızı ve 2 saat liç süresi parametreleri optimum koşullar olarak belirlenmiştir. Optimum şartlarda yapılan deneylerde ekstraksiyon verimleri %56 çinko, %100 kurşun ve %11 demir olduğu belirlendi.