Silahlı kuvvetlerin sivil denetimi: Türkiye, ABD ve Fransa örnekleri

Silahlı kuvvetlerin siviller tarafından denetlenmesi tarih boyunca toplumlar açısından önemli bir mesele olarak ele alınmıştır. Meselenin bilimsel açıdan ele alınması ve bu konuda teoriler ortaya konulması ancak 1900'lerin ikinci yarısından sonra mümkün olabilmiştir. Askerin sivil denetimine dair ilk çalışmalar ABD'de yapılmıştır. Türkiye'de ise 2000'li yılların başından itibaren sivilleşme ve demokratikleşme çabaları kapsamında askerin sivil denetimi kapsamında adımlar atılmaya başlanmıştır. FETÖ terör örgütünün orduya sızmış olan uzantıları tarafından 15 Temmuz 2016 tarihinde Türkiye'de yaşanan darbe girişimi sonrasında ülkede bir dizi yasal ve yapısal değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bu değişikliklerin bir bölümü de silahlı kuvvetlerin sivil denetimi ile ilgili düzenlemeler içermektedir. Bu tezin amacı da 15 Temmuz sonrasında gerçekleştirilen bu değişikliklerin demokratik ülke uygulamaları ile ne derece uyumlu olduğunu ortaya koymaktır. Türkiye'de yapılan değişikliklerin karşılaştırılacağı ülkeler olarak ABD ve Fransa tercih edilmiştir. Anglo Sakson ve Kıta Avrupası ülkesi olarak farklı hukuki ve idari sistemlere sahip olan bu iki ülkenin Türkiye'de 2018 yılı itibariyle uygulanmaya başlayan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine benzer yönetim sistemlerine sahip olmaları göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu esnasında idari yapılanmasında Fransa'nın örnek alınmış olması da ülke seçiminde belirleyici olmuştur. Karşılaştırmalı analiz yönteminin kullanıldığı çalışmada Türkiye, 15 Temmuz öncesi ve sonrası şeklinde dönemlere ayrılmıştır. Karşılaştırmaya esas olan veriler ise ikincil kaynaklardan elde edilmiştir. Çalışmada silahlı kuvvetlerin sivil denetimi konusunda yetki sahibi olan aktörlere göre bölümlendirme yapılmıştır. Bu alanda yetkili olan parlamento, yürütme, yargı ve kamuoyu tarafından yapılan denetim ayrı bölümler şeklinde ele alınmış, her bölümün girişinde genel bir bilgilendirme yapılarak daha sonra ülkeler incelenmiştir. Çalışmanın temel bulgusu 15 Temmuz sonrasında silahlı kuvvetlerin sivil denetimi alanında yapılan değişikliklerin demokratik ülke uygulamaları ile uyumlu olduğudur. Anahtar kelimeler: Ordunun sivil denetimi, Sivil-asker ilişkileri, Kamuoyu denetimi, Parlamento denetimi, Yürütme denetimi, Türkiye, ABD, Fransa