Çocuk edebiyatı metinlerinin çok yönlü değerlendirilmesi: Sara Gürbüz Özeren örneklemi

Eğitim, ailede başlayıp okul yaşantısıyla devam devam eden ve hayat boyu süren bir süreçtir. Bu süreçte çocuk edebiyatı eserleri çocuk eğitiminde doğrudan rol oynayan bir araç vazifesi görmektedir. Çocuk edebiyatı eserleri çocukların zihinsel ve psikolojik gelişiminde etkili bir eğitim aracıdır. Çocukların okuma becerilerini geliştirmenin yanı sıra çocukta dil bilincinin oluşması ve gelişmesinde de birincil etkendir. Okuma eğitimini geliştirmenin yanı sıra çocuğun duygu ve düşünce dünyasının gelişimi ile eleştirel ve yaratıcı düşünme becerisi kazanması üzerinde de birçok katkısı vardır. Çocuklar için kaleme alınmış eserlerin çocuğa toplumun değer yargılarını, çocuğun sahip olduğu hakları çocuk edebiyatının kendine has üslubuyla kazandırarak çocuğa yaşam boyu rehberlik edecek nitelikte olması ve çocuğu hayata hazırlar özellikte olması önemli bir husustur. Bu araştırma çocuk edebiyatı metinlerini çocuk edebiyatına uygunluğu, çocuk haklarına yönelik olma durumu, taşıdığı değerler ve çocuk eserlerinde yer alan görsellerin çocuk edebiyatına uygunluğu açısından incelenmesi ve kendinden sonraki çalışmalara bir ön çalışma olmasını sağlamak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada kullanılması amaçlanan "Çocuk Kitaplarını Çocuk Edebiyatına Uygunluğu Açısından Değerlendirme Ölçeği" ve "Çocuk Edebiyatı Metinlerinde Yer Alan Görselleri Değerlendirme Rubriği"nin kuramsal çerçevesi belirlenmiştir ve doküman incelemesi yoluyla veriler toplanmıştır. Doküman incelemesi yoluyla toplanan nitel veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiş ve taslak ölçek ile rubrik oluşturulmuştur. 12 uzman görüşü alınmış ve Lawshe tekniği kullanılarak rubriğin son haline ulaşılmıştır. Çalışma için araştırmacı tarafından "Çocuk Kitaplarını Çocuk Edebiyatına Uygunluğu Açısından Değerlendirme Ölçeği" hazırlanmıştır. Pilot uygulamasında 101 katılımcıya; ana uygulamada 302 katılımcıya uygulanmış ve elde edilen veriler istatistik programı ile analiz edilerek ölçeğin son haline ulaşılmıştır. Bulguların elde edilme sürecinde araştırmacı ve bir uzman tarafından Sara Gürbüz Özeren'in TDK tarafından ödül almış "Binbir Gece Masalları Züleyha Serisi" adlı kitap dizisi "Çocuk Haklarına Yönelik Metin Değerlendirme Ölçeği", "Müfredatta Yenileme ve Değişiklik Çalışmaları Üzerine– Değerler ve Değerlerle İlişkili Tutum ve Davranışlar Formu", "Çocuk Kitaplarını Çocuk Edebiyatına Uygunluğu Açısından Değerlendirme Ölçeği" ve "Çocuk Edebiyatı Metinlerinde Yer Alan Görselleri Değerlendirme Rubriği" ile değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlar yorumlanmıştır. Sara Gürbüz Özeren'in "Binbir Gece Masalları Züleyha Serisi" adlı kitap dizisinin anlatı ve görselleri açısından çocuk edebiyatına uygun olma durumu ile çocuk haklarına yönelik olma ve barındırdığı değerler açısından incelendiği bu çok yönlü çalışmada incelenen kitaplar çocuk edebiyatı açısından 2,61 ortalaması ile "güçlü" çocuk hakları açısından 1,81 ortalaması ile "orta" değerde bulunmuştur. Kitapların tamamında 603 değere yer verildiği tespit edilirken kullanılan görselleri açısından ise aranan özelliklerin yarısından daha azını karşıladığı için zayıf kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.