Çocukların mizaç özellikleri dental bekleme odası tercihlerini etkiler mi?

Hastalarda tedaviden önce bekleme odasındaki bekleme eylemi sırasında dental anksiyete oluşabileceği bilinmektedir. Bekleme odalarının fiziksel çekiciliği arttırılarak çocukların bekleme deneyimini iyileştirmek ve preoperatif anksiyetenin azalmasını sağlamak mümkün olabilir. Bu çalışmada preoperatif anksiyeteyi azaltmada önemli olan dental bekleme odalarının düzenlenmesinde araştırmanın sonucunda elde edilen çocuk tercihlerini kullanmak ve hatta farklı mizaç özelliklerine sahip çocukların kooperasyonunu arttırmak amaçlı farklı tasarımlarda bekleme odalarının oluşturulmasında fikir vermek amaçlanmaktadır. Çalışmaya 6-11 yaş aralığında 150 çocuk katıldı. Anketlerin tamamı uygulanmadan önce ilk olarak ''Duygusallık, Aktivite ve Sosyallik Mizaç Anketi (EAS Mizaç Anketi)'' gözlemciler arası güvenilirliği ölçmek için çalışmaya dahil edilmeyen 15 adet katılımcıya aynı ziyarette hem baş araştırmacı hem de çalışmadaki farklı bir çocuk diş hekimi tarafından uygulandı. İki hafta sonra testlerin güvenilirliğini ölçmek amacıyla EAS Mizaç Anketi baş araştırmacı tarafından 15 çocuğun her birine tekrar uygulandı. Sonrasında baş araştırmacı tarafından 150 çocuğa ''Modifiye Bekleme Odası Tercihleri Anketi (MBOTA)'' ve ''Çocuk Korku Değerlendirme Skalası-Dental Alt Ölçeği (ÇKDS-DAÖ)''; ebeveynlere EAS Mizaç Anketi ve demografik veri anketi uygulandı. Duygusallık, Aktivite ve Sosyallik Mizaç Anketi'nin gözlemciler arası uyumunun tespitinde Cohen's Kappa testi ve iki hafta arayla uygulanan anketleri karşılaştırmak için Wilcoxon testi uygulandı. Çalışma verileri değerlendirilirken Mann-Whitney-U testi, Kruskal Wallis testi, Bonferroni düzeltmesi ile birlikte Mann-Whitney-U testi ve Spearman's rho korelasyon analizi kullanıldı. Tüm analizlerde p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edildi. Çalışmamızda demografik veri soruları olan anne ve baba eğitim düzeyi, aile geliri, anne ve baba mesleği, çocukların gittikleri okulun tipi, babayla beraber yaşama durumu, ailedeki toplam çocuk sayısı ve küçük kardeş sayısı ile çocukların mizaçları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0.05), büyük kardeş sayısı ile duygusallık alt grubunun zayıf ama istatistiksel olarak anlamlı düzeyde negatif yönde ilişkili olduğu saptandı (r=-0.206, p=0.012; p<0.05). Çalışmada katılımcılara uygulanan EAS Mizaç Anketi ile yaş ve cinsiyet gruplarına göre farklılıklarını belirlemek adına yapılan analizler sonucunda, duygusallık ve sosyallik puanları ile yaş grupları arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olduğu ve hem duygusallık hem de sosyallik puanlarının artan yaşla birlikte azaldığı belirlendi (p=0.043; p<0.005, p=0.014; p<0.005). Aktivite ile utangaçlık puanlarıyla yaş grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı (p>0.05). Cinsiyet ile EAS Mizaç Anketi alt grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı (p>0.05). Utangaçlık alt grubuyla, ÇKDS-DAÖ alt gruplarından düşük-yüksek derecede anksiyete arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu ve utangaçlık puanları ile ÇKDS-DAÖ puanlarının beraber arttığı belirlendi (p=0.001; p<0.017). MBOTA soruları ile mizaç alt grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı (p>0.05). MBOTA için genel yüzdelik tercihlere bakıldığında ise çocukların sekreter cinsiyeti olarak kadını, müzik olarak pop müziği, parfüm kokusu için gül gibi çiçek kokularını, ışıklandırma için güneş ışığını, oda olarak bir ya da iki çocuğun olduğu sessiz odayı, duvar dekorasyonu için Mickey Mousse gibi karakter resimlerini, duvar rengi için maviyi, mobilya olarak puf veya armut koltuğu ve beklerken yapılacak aktivite olarak kitap okumayı diğer seçeneklere göre daha çok tercih ettiği saptandı. Çocukların tablet ve cep telefonundan videolar ile televizyondan çizgi film izlemek istedikleri saptandı. Bekleme odalarında çocukların ebeveyn veya yakınlarıyla birlikte beklemek istedikleri ve onları bekleme odasından velilerinin alıp bırakmasını istedikleri bulgulandı. Çocukların bekleme odasında beklerken diğer duygulara nazaran daha çok mutlu hissettikleri tespit edildi. Ek olarak çocukların, içerisinde çiçek olan bekleme odasında beklemek istedikleri bulgulandı. Dental anksiyete gösterme ihtimalleri genellikle yüksek olan duygusal ve utangaç alt gruplarındaki çocukların istatistiksel olarak anlamlı olmasa da çalışmamızda parfüm olarak nane karanfil gibi baharat kokusunu, ışık olarak güneş ışığını, renk olarak maviyi yüksek oranda tercih ettikleri saptandı. Ayrıca bekleme odasında ebeveyn ve yakınlarıyla beklemek istedikleri ve beklerken diş ve fırçalama ile ilgili videolar izlemek istedikleri bulundu. Bekleme odası tercihleri ile mizaç arasında bir ilişki olmadığını ancak çocukların bekleme odası genel tercihleri ile utangaç ve duygusal çocukların tercihlerinin bekleme odaları hazırlanırken dikkate alınmasının, çevresel unsurlar sayesinde çocukların anksiyetesinin azaltılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi adına yararlı olabileceği düşünüldü. Anahtar Kelimeler: Mizaç, Dental bekleme odası, Anksiyete, Çocuk