Çocukluk çağı üriner sistem taş hastalarında risk faktörlerinin değerlendirilmesi

Amaç: Üriner sistem taş hastalığı çocuklarda tüm yaş gruplarını etkileyebilen ve sıklığı artarak devam eden bir hastalıktır. Özellikle tekrarlama eğilimi gösteren böbrek taşları yetersiz tedavi edildiğinde önemli morbidite nedenidir. Üriner sistem taşlarının oluşumuna neden olan risk faktörleri, taş kuşağında yer alan ülkemizde, her bölgeye, yaş, cinsiyet ve genetik etkenlere göre değişkenlik göstermektedir. Biz çalışmamızda Orta Karadeniz Bölgesi için referans merkezi olan, OMÜ Çocuk Nefroloji polikliniğinde böbrek taşı tanısı ile takip edilen hastaların klinik ve laboratuvar bulgularını inceleyerek, bölgemizdeki risk faktörlerini belirlemeyi, takip ve tedavi sonuçlarını ortaya koymayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Ocak 2018-31 Aralık 2021 tarihleri arasında böbrek taşı tanısı ile polikliniğe başvuran, 0-18 yaş arasında olgular dahil edildi. Dosyalar geriye dönük olarak incelendi, hastaların demografik, klinik, laboratuvar ve tedavilere ait verileri kaydedildi. Bulgular: Çalışma kapsamındaki 163 olgunun %59.5'i erkekti. Başvuru sırasında ortanca yaş 22.9 ay (1-196 ay), tanı için ortanca yaş 11 ay olarak belirlendi. Olguların %74.8'inin nefrolityazis (taş boyutu > 3 mm) ile takip edildiği, %72.4'ünün birden fazla taşı olduğu, taşların çoğunun renal parankim-kaliks-pelvis yerleşimli olduğu (%94.4), mikrolityazisli (taş boyutu ≤3 mm) olguların çoğunun (%63.4) altı aydan küçük bebekler olduğu görüldü. Risk faktörleri olarak; Olguların %10.7'sinde prematüre doğum öyküsü, %75'inde ailede taş öyküsü, %28'inde eşlik eden renal ve sistemik hastalık, %12'sinde altta yatan fonksiyonel veya yapısal renal anomali tespit edildi. Olguların %70'inde en az bir metabolik risk faktörü tespit edilirken, en sık metabolik anormallik hiperkalsiüri (%36.2), daha sonra sırasıyla hipositratüri (%35.2), hiperoksalüri (%28.8) ve hiperürikozüri (%18.8) idi. Taş boyutu arasında ve cinsiyetler arasında metabolik risk faktörü açısından fark yoktu. Yaş gruplarına göre karşılaştırıldığında da hiperkalsiüri tüm yaş gruplarında benzer oranlarda idi (p=0.605). Hipositratüri esas olarak altı aydan büyük çocuklarda (p=0.016), hiperoksalüri ve hiperürikozüri iki yaştan büyük çocuklarda (sırasıyla p=0.003 ve p=0.001) belirgin olan metabolik anormallik olarak saptandı. Çalışmamızda taş analizi yapılan 33 hastanın analiz sonuçlarına göre en sık taş tipi kalsiyum oksalat taşı idi (25 hastada, %75.8). Cerrahi girişim yapılan hasta oranı %30.7 iken cerrahi yapılmadan izlenen hasta grubunun %77.3'üne ilaç tedavisi verilmişti. En sık verilen ilaç tedavisi potasyum sitrat (%97.6) idi. Bir yıllık izlem süresi sonunda hastaların %61'i, iki yıllık izlem süresi sonunda %68'i taşsız idi, mikrolityazis ile takipli 41 hastanın %43.9'unda altıncı ayda, %70.4'ünde ise 12. ayda, nefrolityazis ile takipli 72 hastanın %55.6'sında 12. Ayda taş tespit edilmedi. İlaç tedavisi kullanan ve kullanmayan hastalar taşsızlık oranı açısından karşılaştırıldığında aralarında istatiksel anlamlı fark tespit edilmedi (p=0.09). Hem bir yıllık izlem süresi hem de ortalama izlem süresi sonunda sonuçlara cinsiyetin bir etkisi yoktu (p değeri sırasıyla 0,699 ve 0.832). Mikrolityazis ve nefrolityazisli hastalar da ayrı gruplar halinde ilaç tedavisinin, taş rezolusyonuna etkisi açısından incelendiğinde aralarında istatiksel anlamlı fark tespit edilmedi (p değerleri sırasıyla 0.873 ve 0.282). Sonuçlar: Çalışmamızda, literatüre benzer şekilde olguların çoğu multiple, 3 mm'den büyük taşları olan erkek hastalardı. Bölgemiz için böbrek taşı açısından en sık saptanan risk faktörünün hiperkalsiüri olduğunu ve hipositratürinin altı aydan büyük çocuklarda, hiperoksalürinin iki yaşından büyük çocuklarda daha belirgin olan metabolik risk faktörleri olduğunu söyleyebiliriz. Bir yıllık izlem verilerine göre nefrolityazisli hastaların yarısında rezolüsyon gözlenirken, mikrolityazisli olgularda rezolüsyon oranı daha da yüksekti. Her iki grupta da ilaç tedavisi almanın ve cinsiyetin bu oranlar üzerinde etkisi saptanmadı. Mikrolityazisteki yüksek rezolüsyon oranları ve rezolüsyona ilaç tedavisinin etkisinin olmaması bize, konservatif destek tedavisi ile izlemin önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Böbrek taşı, çocuk, nefrolitiazis, ürolitiazis