Çok kullanılan web tabanlı bibliyografik yönetim programlarının incelenmesi, karşılaştırılması ve yapılabilecek geliştirmeler

Bilimsel çalışma üretiminin hızla arttığı, referansların çoğunlukla çevrimiçi veri tabanlarından ve web üzerinden sağlandığı günümüzde referans yönetim programları bilimsel çalışma süreçlerini oldukça kolaylaştırmaktadır. Bu programlar bilimsel çalışmaların eser adı, yazar adı, yayın yılı, yayınevi, dergi adı, ISBN/ISSN vb. gibi künye bilgilerini tek seferde kaydedebilmektedir. Künye bilgilerini atıf sitiline göre biçimlendirme ve biçimlendirilmiş atıf sitilini başka bir atıf sitili ile değiştirme işlemlerini otomatik olarak yapabilmektedir. Bu çalışmada Alexa (alexa.com) reyting bilgilerine göre çok kullanılan 3 programın özellikleri incelenmiş, programların birbirlerine karşı güçlü ve zayıf yönleri kıyaslama yoluyla ortaya çıkarılmış, bilgi ve belge yönetimi yaklaşımı ile yapılabilecek geliştirmeler üzerine öneriler verilmiştir. Web tabanlı bibliyografik yönetim programı kavramının ve tez konusunun anlaşılırlığının sağlanması için gerekli başlıklar tez içerisinde tanımlanmıştır. Çok kullanılan programların belirlenmesinde "çok kullanılan" kıstasına karşılık olarak reyting derecelendirmesi baz alınmıştır. Programların kullanıcılar tarafından elde edilmesi resmi web siteleri kullanılarak gerçekleştiğinden reytinge konu olacak referans noktası olarak her programın resmi web sitesi seçilmiştir. Web sitesi reyting bilgilerini sağlamak için bu konuda akademik çalışmalarda kendisine atıflarda bulunulan "Alexa, Web Traffic Statistics, alexa.com" seçilmiştir (Ansari ve Gadge, 2012). Halihazırda kullanımda olan bütün web tabanlı bibliyografik yönetim programlarının resmi internet sitelerine ait reyting bilgileri bu hizmet üzerinden elde edilip bir tabloda sıralanmış ve sonuç olarak en yüksek reytingi olan üç program seçilmiştir. Uygulanan bu metot sonucu seçilen programlar: EndNote, Mendeley ve Zotero programları olmuştur. Programların inceleme ve kıyaslama usulünün oluşturulması için programlardaki özellikler alt alta sıralanmıştır. Elde edilen özellikler listesi bir tabloya yerleştirilmiş ve tablo içinde incelenen programların tek tek o özelliğe sahip olup olmadığı ve eğer sahipse o özelliğin programda kullanılan ismiyle birlikte belirtilmiştir. Bu sayede program işlevlerine göre inceleme ve kıyaslama metodu ortaya çıkarılmıştır. Bu metot ile hazırlanmış özellikleri kıyaslayan tablolar programların güçlü ve zayıf yanlarını her konu başlığı altında ayrı ayrı göstermektedir. Özellikler denenerek özelliklerin verimliliği ile ilgili açıklamalar yapılmıştır. Sonuç bölümünde program özelliklerinde yapılabilecek geliştirmeler sunulmuştur. İncelemeler, öneriler ve çalışmanın geneliyle alakalı programların hepsine eşit mesafede yaklaşılıp programların kullanım kılavuzları referans alınarak hazırlanmıştır. Bu karşılaştırmanın tamamıyla tarafsız olması amaçlanmış ve bu yönde ilerletilmiştir. Program menülerini geliştirmek ve kullanımı kolaylaştırmak üzere, ana bilim dalı listeleri sunularak, seçilen bilim dalına ait yazar/eser listeleri program sistemine yüklenebilir. Bu sayede bilgi girişlerinde programın sunduğu kelime önerileriyle referans girişi kolaylaşır ve yazım yanlışları önlenebilir. Yanlış ya da eksik künye bilgileriyle eklenmiş referansların kontrolü özelliği programlarda bulunmamaktadır. Referans künye bilgilerinin durumuyla ilgili çeşitli uyarı ve bilgilendirmelerin programlarda bulunması kullanıcı yararına olacaktır. Programların referans girişi yöntemleri, çevrimiçi aramalardan aktarma özellikleri, web tarayıcı eklentileri, pdf dosyalarını içeriye aktarma özellikleri, kaynak önerme özellikleri, referans kütüphanesi gibi özellikleri inceleme bölümünde ele alınarak irdelenmiş, karşılaştırma bölümünce kıyaslanmış ve sonuç bölümünde programların birbirine karşı güçlü veya zayıf olan ve geliştirilebilecek yanlarına değinilmiştir. Değerlendirme ve yorumların tümü objektiflik kriterine bağlı kalınarak gerçekleştirilmiştir.