COVID-19 pandemi sürecinin diabetes mellitus olgularında hastalık yönetimi, glisemik kontrol, lipit profili ve vücut kompozisyonu üzerine etkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı COVID-19 pandemi sürecinin tip 2 diabetes mellitus tanılı bireylerin hastalık kontrolü, glisemik regülasyonu, lipit profili ve vücut kompozisyon analizi parametreleri üzerindeki etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Obezite ve Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi diyabet polikliniğinde takipli 142 Tip 2 diabetes mellitus tanılı hasta ile gerçekleştirilmiştir. Türkiye'de ilk vakanın görüldüğü 10 Mart 2020 pandemi başlangıcı kabul edilerek bu tarihten önceki 6 aylık dönemde ve pandemi kısıtlamalarının kaldırıldığı 1 Temmuz 2021 tarihinden sonraki 3 aylık dönemde kontrole gelmiş bireyler dahil edilmiştir. Hastaların pandemi öncesi ve sonrası açlık plazma glukozu (APG) , Glikolize Hemoglobin A1c (HbA1c) , yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL), düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL), total kolesterol, trigliserid, spot idrarda mikroalbumin ve mikroalbumin/kreatinin, tGFR ile plazma üre düzeyi gibi laboratuar parametreleri ile ağırlık, vücut kitle indeksi (VKİ), yağ kütlesi, kas kütlesi, kemik kütlesi, mineral kütlesi, protein kütlesi, total vücut sıvısı ve yağsız kütle gibi vücut kompozisyon analizi parametreleri incelenerek karşılaştırılmıştır. Ayrıca hastalara telefon aracılığıyla ulaşılarak pandemi sürecinde hastalık yönetimi ve sağlık hizmelerine ulaşım konusunda yaşadıkları zorlukları belirlemek amacıyla bir anket uygulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 56,3 ± 9,5 yıldır ve %57,7'si (n₌82) kadındır. Ortanca diyabet süresi 8,5 yıldır. Pandemi öncesi döneme göre pandemi sonrası HbA1c değeri ortanca %7,2'den %7,15'e, açlık plazma glukozu ortanca 138 mg/dL'den 129,5 mg/dL'ye gerilemiş, HDL kolesterol ortanca 45 mg/dL iken değişim gözlenmemiştir. LDL kolesterol ortanca 114 mg/dL'den 106 mg/dL'ye gerilemiş; trigliserid ortanca 160 mg/dL'den 180,5 mg/dL'ye yükselmiş; total kolesterol ortanca 192 mg/dL'den 186,5 mg/dL'ye; spot idrar kreatinin ortanca 89,6 mg/dL'den 84,7 mg/dL'ye; spot idrar mikroalbumin ortanca 9 mg/L'den 8,3 mg/L'ye; spot idrar mikroalbumin/kreatinin ortanca 9,1 mg/gr'dan 8,4 mg/gr'a gerilemiş ancak bu farklar istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. tGFR değeri ortanca 96,5 ml/dk/1.72 m²'den 95 ml/dk/1.72 m²'ye gerilemiş; üre değeri ortanca 29 mg/dL'den 32 mg/dL'ye yükselmiş; bu değişimler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. (p<0,001) Hastaların pandemi öncesi vücut kompozisyon analizi parametreleri pandemi sonrası ile karşılaştırılarak incelenmiş; ağırlık ortanca 85,3 kg'dan 84,1 kg'a; VKİ ortanca 32,1 kg/m²'den 31,6 kg/m²'ye; obezite derecesi ortanca %44,1'den %38,7'ye; kemik kütlesi ortanca 3 kg'dan 2,9 kg'a; protein kütlesi ortanca 12,7 kg'dan 12,5 kg'a; mineral kütlesi ortanca 3,8 kg'dan 3,7 kg'a azalmış; hücre dışı sıvı kütlesi ortanca 18,1 kg'dan 18,2 kg'a yükselmiş; kas kütlesi ortalama 55,5 kg'dan 54,8 kg'a; yağsız kütle ortalama 58,4 kg'dan 57,7 kg'a azalmış ve bu değişimler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. (p<0,001) Hücre içi sıvı kütlesi ortanca 23,6 kg'dan 23,4 kg'a; tüm vücut sıvı kütlesi ortalama 41,7 kg'dan 41,4 kg'a azalmış; vücut yağ yüzdesi ortalama %32,5 iken değişim gözlenmemiş; yağ kütlesi ortanca 27 kg'dan 26,2 kg'a azalmış ancak bu farklar anlamlı bulunmamıştır. Pandemi sürecinde pandemi öncesi döneme göre 49 (%34,5) hastanın diyet, 60 (%42,3) hastanın fiziksel aktivite uyumunda azalma görülmüştür. Diyet ve fiziksel aktivite uyumlarında azalma görülen bu bireylerin HbA1c, APG, total kolesterol ve trigliserid değerlerinde anlamlı fark gözlenmiştir. Benzer şekilde diyet ve fiziksel aktivite uyumu artan bireylerde HbA1c ve APG değerleri istatistiksel olarak anlamlı fark göstermiştir. Sonuçlar: Pandemi sürecinde bireylerin hastalık yönetimleri olumsuz etkilenmiştir. Evde yapılan kan şekeri takipleri azalmış, beslenme düzenleri değişmiş ve fiziksel aktivitede azalma gözlenmiştir. Salgının bulaş korkusuyla diyabet takipleri aksatılmış, poliklinik kontrol sıklıkları azalmıştır. Diyet ve fiziksel aktivite uyumu azalan bireylerin glisemik regülasyonu bozulmuştur. Hastaların kemik ve kas kütlesinde kayıp meydana gelmesi, osteosarkopeni açısından risk altında olduklarını düşündürmüştür. Pandemi gibi olağanüstü durumlarda diyabet hastalarının maruz kaldığı riskler açısından bu hastalara yönelik özel önlemler alınması gerektiği düşünülmüştür. Anahtar Kelimeler: COVID-19, Tip 2 Diabetes mellitus, kapanma, pandemi