COVID-19 pandemisinden etkilenen bireylerin negatif duygulanım ile başa çıkma stratejileri: Bir meta-regresyon çalışması

Bu çalışmanın temel amacı, COVID-19 pandemisinden etkilenen bireylerin negatif duygulanım (stres, korku, anksiyete, depresyon vb. olumsuz duygular) düzeyleri ile başa çıkma stratejileri arasındaki ilişkiyi meta analiz ve meta regresyon yöntemleri aracılığıyla kapsamlı ve sistematik biçimde ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan kodlama formu aracılığıyla analize dâhil edilmeye uygun çalışmalar taranmış ve çalışmaya 34 adet araştırma dâhil edilmiştir. COVID-19 pandemisinin sonucu olarak insanlardaki psikolojik krizi araştıran çalışmaların sayısının oldukça fazla olduğu bilinmektedir. Ancak bu araştırmalar, birden çok değişkenin varlığı sonucunda birbirlerinden oldukça farklı sonuçlar içermektedir. Bu farklılıklar sonucunda genel bir yorum yapmak ve başa çıkma stratejilerinin hangisinin daha etkin olduğunu ifade etmek mümkün olmamaktadır. Meta analiz ve meta regresyon yöntemiyle tüm araştırmaları sentezleyerek daha doğru ve genel bilgilerin elde edilmesi, bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Araştırmaya dâhil edilen çalışmalar arasında yüksek heterojenlik bulunduğundan, uygulanan analizde Rastgele Etkiler Modeli kullanılmıştır. Çalışma örnekleminde yayın yanlılığının test edilmesi amacıyla huni grafiği, Egger'ın doğrusal regresyon testi, Begg testi ve Fail-Safe N testleri uygulanarak detaylı bir analiz yapılması amaçlanmıştır. Verilerin analizinde JASP programı kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına bakıldığında, problem odaklı başa çıkma stratejilerini kullanmanın negatif duygulanımla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu ve negatif duygulanımın belirli ölçüde azalmasına katkı sağladığı, kişilerin gündelik hayatlarındaki sorunlara aktif çözümlerle yaklaştığı görülmektedir. Bireysel farklılıklara dayalı olarak duygu odaklı başa çıkma stratejilerinin etki düzeyi değişkenlik gösterebilmektedir. Sosyal destek arayışı ve duygusal ifadelerin yeniden planlanması gibi yöntemler bazı durumlarda koruyucu etkisini gösterebilmekte iken duygulara aşırı yüklenilmesi ve pasif duygusal tepkiler gibi yöntemler de negatif duygulanımı artırabileceği tehlikesinin olduğu görülmektedir. Kaçıngan başa çıkma ile negatif duygulanım arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu bulunmuştur. Kaçıngan davranışlar sonucunda negatif duygulanım düzeyinde önemli derecede bir artış olduğu ifade edilmektedir. Analiz sonuçları, katılımcı türü, araştırma türü, etki yönü, veri toplama yılı ve yayın türü gibi değişkenlerin başa çıkma stratejileri ile negatif duygulanım arasındaki ilişkiye ait etki büyüklükleriyle istatistiksel olarak anlamlı biçimde ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu çalışmada yapılan meta analiz ve meta regresyon, dünya genelinde ve Türkiye'de COVID-19 pandemisi, negatif duygulanım ve başa çıkma stratejilerini konu alan araştırmaların genel değerlendirmesinin yapılmasını ve hangi stratejilerin daha etkili olduğunu ortaya koymuştur.