Dahili birimlere başvuran hastalarda kanser bilgi yükü ile kanser taramalarına yönelik tutumların değerlendirilmesi

GİRİŞ VE AMAÇ: Kanser dünyadaki ölüm sebepleri arasında ikinci sırada yer alan ve uygun önlemlerin alınmasıyla önlenebilen bir hastalıktır. Kanserin önlenmesinde ve sağlığın korunmasında, en önemli yöntemlerden birisi kanser taramalarıdır, kanser bilgi yükü ise taramaların önünde önemli engellerden birisidir. Bu araştırmanın amacı; dahili birimlere başvuran hastalarda kanser bilgi yükü ile kanser taramalarına yönelik tutumların değerlendirilmesidir. GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlanan araştırma Bilecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi dahili birimlere başvuran 410 hastanın katılımı ile gerçekleşmiştir. Veri toplama aracı olarak; Hasta Bilgi Formu, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği ve Kanser Bilgi Yükü Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 26 programı, R programlama dilinin 4.1.3 sürümü ve G*Power 3.1 kullanılarak değerlendirilmiştir. BULGULAR: Hastaların yaş ortalamasının 38.25±12.46 olduğu, %69.8'inin kadın, %68.8'inin evli, %58.5'inin kanser hakkında bilgi sahibi olduğu, %66.1'inin kanser taraması yaptırmadığı saptanmıştır. Katılımcıların kanser bilgi yükü düzeylerinin 17.14±4.91 ortalama ile düşük olduğu, kanser taramalarına yönelik tutum düzeylerinin 100.13±13.58 ortalama ile yüksek olduğu belirlenmiştir. Hastaların kanser bilgi yüklerinin gelir düzeyine göre anlamlı farklılık gösterdiği (p<0.05), kanser taramalarına yönelik tutumlarının aylık gelir, ailesinde/çevresinde kanser öyküsü olma, kanser hakkında bilgili olma ve kanser taraması yaptırma durumu arasında da anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır (p<0.05). Kanser bilgi yükünün, kanser taramalarına yönelik tutumu üzerindeki etkisini belirlemek üzere geliştirilen regresyon modeli F(1,408)=49.896, p=0.001 anlamlı bulunmuştur. Kanser bilgi yükünün kanser taramalarına yönelik tutum üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi vardır (β= -0.321; t(408)=-6.855, p=0.001). Çalışmada kanser taramalarına yönelik tutumun tahmininde Shapley değerlerine göre en önemli değişkenin kanser bilgi yükü olduğu saptanmıştır. SONUÇ: Hastaların kanser bilgi yükünün düşük, kanser taramalarına yönelik tutum düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Kanser taraması yaptıranların sayısının ve kanser hakkında herhangi bilgiye sahip olma durumunun yeterli düzeyde olmadığı belirlenmiştir. Hastaların kanser bilgi yükü düştükçe taramalara yönelik tutumları artmıştır. Çalışmada makine öğrenimi yaklaşımıyla tahmin analizi, bulguları güçlendirmiş olup, kanser taramalarına yönelik tutumu etkileyen en önemli değişkenin Kanser Bilgi Yükü Ölçeği olduğu saptanmıştır. Kanser taramalarına yönelik longitudinal ve makine öğrenmesi yaklaşımlarıyla tahmine yönelik yeni modellerle çalışmalar yapılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kanser Bilgi Yükü, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum, Hemşire, Makine Öğrenimi