Darevskia obscura'nın yağı ve deri ekstraktının in vitro antidiabetik, antioksidan ve nöroprotektif aktivitelerinin araştırılarak zooterapötik potansiyelinin değerlendirilmesi

Bu tez çalışmasında, Darevskia obscura türüne ait erkek ve dişi bireylerden elde edilen vücut ve deri örneklerinden izole edilen yağ ekstraktlarının antioksidan kapasiteleri ile asetilkolinesteraz (AChE), bütirilkolinesteraz (BChE), tirozinaz, α-amilaz ve α-glukozidaz enzimleri üzerindeki inhibitör etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca ekstraktların yağ asidi profilleri belirlenmiş ve cinsiyetle ilişkili farklılıklar karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Antioksidan aktivite DPPH yöntemi ile belirlenmiş olup, en yüksek aktivite dişi bireylerin vücut ekstraktında (%94,22 ± 0,03) gözlemlenmiştir. Erkek bireylerin vücut ekstraktı %90,63 ± 0,13 ile benzer şekilde yüksek bir kapasiteye sahiptir. Enzim inhibisyon analizlerinde, erkek bireylerin ekstraktları AChE ve BChE enzimlerine karşı anlamlı inhibisyon gösterirken, dişi bireylerde AChE inhibisyonu saptanmamıştır. α-amilaz ve α-glukozidaz enzimleri üzerinde ise cinsiyete bağlı farklılıklar tespit edilmiş, dişi bireylerin vücut ekstraktı en güçlü α-amilaz inhibisyonunu, erkek bireylerin vücut ekstraktı ise en güçlü α-glukozidaz inhibisyonunu sergilemiştir. Tirozinaz inhibitör aktivite en yüksek düzeyde erkek bireylerin deri ekstraktında gözlemlenmiştir (%99,89 ± 0,08). Yağ asidi analizlerinde, erkek bireylerde çoklu doymamış yağ asitleri (PUFA) daha yüksek (%65), dişi bireylerde ise tekli doymamış yağ asitleri (MUFA) daha yüksek oranda (%55) tespit edilmiştir. Her iki cinsiyette de palmitik asit (C16:0) en baskın doymuş yağ asidi, oleik asit (C18:1 ω9) ise başlıca MUFA bileşiği olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, D. obscura türüne ait biyolojik ekstraktların yüksek antioksidan kapasite ve önemli enzim inhibisyon özellikleri taşıdığını ortaya koymakta, bu türün biyoaktif bileşiklerin doğal bir kaynağı olarak değerlendirilme potansiyelini desteklemektedir.