Endemik Heliotropium samolifolium Bunge subsp. erzurumicum (Boraginaceae) ekstraktlarının antioksidan, antimikrobiyal ve plazmid DNA aktivitelerinin belirlenmesi

Bu çalışmada, endemik Heliotropium samolifolium subsp. erzurumicum'un topraküstü ve toprakaltı kısımlarının antimikrobiyal, antioksidan ve plazmit DNA aktiviteleri belirlendi. Bu alttür otsu, tek yıllık, 10-50 cm boyunda, yoğun villos tüylü, çiçek durumu 10-50 sapsız çiçeklidir. Ülkemizde sadece Olur (Erzurum) çevresinde yayılış göstermektedir ve halk arasında "Erzurum bambulu" olarak bilinmektedir. Heliotropium L. türleri pirolizidin alkoloitleri, terpenoitler, saponinler, fenoller, flavonoitler, tanenler ve steroitler gibi kimyasal maddeleri içermektedir. Bu türler antibakteriyal, anti-enflamatuvar, yara iyileştirici, antiviral, antitümör, sitotoksik ve fitotoksik özelliklerinden dolayı, pekçok hastalığın tedavisinde çok eskiden beri kullanılmaktadır. Bitki ekstraktların antimikrobiyal aktivite testleri 4 farklı standart suş (Staphylococcus aureus ATCC 25923, Micrococus luteus NRLLB 1018, Escherichia coli ATCC 25922, Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853) ve bir maya mantarı (Candida albicans ATCC 10231) ile MİK (Minimum İnhibisyon Konsantrasyonu) metodu kullanılarak yapılmıştır. Antioksidan aktivite çalışmaları için DPPH ve toplam fenolik madde miktarı hesaplama metotları uygulanmıştır. Ekstraktların DNA hasarı üzerine etkileri pBR322 plazmit DNA kullanılarak araştırılmıştır. Çalışmamızdan elde edilen bulgulara göre, Heliotropium samolifolium subsp. erzurumicum'un toprakaltı etanol ekstraklarının daha güçlü antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu ve hem Gram pozitif hem de Gram negatif bakteriler üzerinde aktivite gösterdiği bulunmuştur. Ekstraktların antioksidan aktivite sonuçları incelendiğinde, serbest radikal (DPPH) giderme aktivitesi bakımından en yüksek aktivitenin topraküstü etanol+su, kloroform ve toprakaltı etanol ekstraklarında görülmüştür. Toplam fenolik madde içeriği bakımından en yüksek aktiviteye topraküstü, toprakaltı kloroform ve toprakaltı etanol+su ile hazırlanan ekstraklarda rastlanmıştır. DNA'nın açık halkasal formu üzerinde toprakaltı su ve kloroform ekstraklarının daha güçlü bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Antioksidan, antimikrobiyal ve DNA'nın yapısını tahrip etmesi bakımından alttürün toprakaltı ekstraklarının topraküstü ekstraklarına oranla daha etkili olduğu görülmüştür. Bu tez çalışması sonucunda, bu alttürden elde edilen ekstrakların ilaç sektöründe kullanılabileceği önerilmiştir.