Devrim sonrası İran kültür politikasının toplumsal yaşamdaki izleri

İran kadim geçmişi, dışı kapalı kültürel yapısı, teokratik yönetim şekli, jeopolitik konumu, iddialı politik hedefleri ve izlediği Batı karşıtı siyaseti ile Orta Doğu'nun önde gelen ülkelerinden biridir. İran bu yapısı itibari ile her dönem ulusal ve uluslararası düzeyde önemli gelişmelere gebe bir devlet konumundadır. Bu yönüyle de dünya gündeminde güncelliğini korumaktadır. İran Türkiye'nin komşusu olmasının ötesinde Kafkasya ve Orta ve Doğu Asya'ya açılan kapısı konumundadır. Bundan dolayı İran ile kurulacak ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkiler ile İran'a yönelik belirlenecek politika ve tutumlarda etkili ve doğru karar verebilmek için İran'ı her yönüyle tanımak gerekmektedir. Bu çalışmada İran kültür politikasının hedefleri, ilkeleri ve amaçları tespit edilerek toplumsal yaşam üzerindeki izleri üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde günümüz İran'ının anlaşılabilmesi adına konunun ihtiyacı doğrultusunda İslam Devrimi'ne kadar İran'ın tarihî süreci kronolojik bir sıra ile ele alınmıştır. İkinci bölümde İran İslam Devrimi'ne giden süreç, öncesi ve sonrası ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Devrim sonrası Humeyni ve ulemanın geri planda kalacağı düşünülse de Humeyni kendisini merkezde konumlandırmış dolayısıyla da ulema güçlenmiştir. Humeyni'nin görüşleri kapsamında şekillenen yeni İslami rejim meşruiyetini Devrim öncesi İslami olmayan, özellikle Pehlevi ve Monarşi dönemini reddiyeyle sağlamıştır. Üçüncü bölümde İran kültür politikası ve İran kültür politikasının toplumsal yaşam üzerindeki etkileri/izleri analiz edilmiştir. İran'da 1979'da kültürel anlamda tam bir makas değişikliğin yaşandığı bir devrim gerçekleşmiştir. İran'ın devrim ile birlikte yaşadığı toplumsal ve siyasal değişim birçok bilimsel çalışmanın da konusu olmuştur. İran kültür politikalarının devletin resmî ideolojisi hâline gelen "Velayet-i Fakih" teorisi ve Humeyni'nin görüşleri doğrultusunda belirlendiği ve toplumsal yaşama bu çerçevede yansıtılmaya çalışıldığı ancak İran İslam Cumhuriyeti açısından istenilen düzeyde etkili olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İran, Kültür, Kültür Politikası, Toplumsal Yaşam.