Dilsiz Kavalda transpoziyon üzerine PaR (Practice as Research) temelli bir değerlendirme

Bu çalışma, Türk halk müziği icrasında yaygın olarak kullanılan dilsiz kaval çalgısının transpoze edilebilirlik kapasitesini makamsal bir perspektiften değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, özellikle Kürdi, Hicaz ve Uşşak makamı dizileri üzerinden seçilen eser bölümleri, sekiz farklı perdeye transpoze edilerek icra edilmiş; her bir transpozisyon, teknik yeterlilik, makamsal uygunluk ve icra kolaylığı ölçütlerine göre sistematik biçimde analiz edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, yalnızca icra pratiklerini belgelemekle kalmamış, aynı zamanda çalgının yapı itibariyle sunduğu olanakları ve sınırlılıkları işitsel, görsel ve teorik verilerle ortaya koymuştur. Araştırmanın yöntemi, uygulamalı analizlerle desteklenen nitel bir desen temelinde yapılandırılmıştır. Her bir transpozisyon örneği, ses kayıtlarıyla belge altına alınmış; icralarda kullanılan parmak pozisyonları ve kademe geçişleri detaylı şekilde sunulmuştur. Bu bağlamda, makamsal yapı, icra pratiği ve teknik uygulanabilirlik gibi açılardan değerlendirilen her icra, karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve bulgular tablolar aracılığıyla yapılandırılmıştır. Araştırmacı, sürecin tümünde hem icracı hem gözlemci konumunda bulunmuş; analizler doğrudan uygulamaya dayalı deneyimlerle bütünleştirilmiştir. Çalışmanın öne çıkan yönlerinden biri, her biri farklı tonda akortlanmış kavallardan oluşan sistematik bir kaval seti modeli önerisidir. Mevcut durumda, transpozisyon için 13 farklı kaval gereksinimi bulunmasına karşın, bu tezde geliştirilen analiz yaklaşımıyla, daha az sayıda kaval kullanılarak, 12 tonun tümünde makamsal icranın gerçekleştirilebilirliği noktasında çıkarımlarda bulunulmaktadır. Bu öneri, çalgının pratik kullanımı açısından önemli bir sadeleştirme ve optimizasyon imkânı sunmakta; repertuvar planlamasında da yeni açılımlar ortaya koymaktadır. Böylece transpozisyonun yalnızca teknik bir araç değil, aynı zamanda sistematik repertuvar organizasyonunun merkezine yerleşebilecek bir kavram olduğu ortaya koyulmuştur. Sonuç olarak, bu tez, dilsiz kavalın yalnızca geleneksel icrasına değil, aynı zamanda çağdaş müzik analizleriyle ele alınmasına katkı sunmayı hedeflemektedir. Transpozisyonun teknik sınırları, icra edilebilirlik düzeyi ve makamsal yapı ile olan çok katmanlı etkileşimi kapsamlı biçimde değerlendirilmiş; dilsiz kaval çalgısının geniş ve çok boyutlu potansiyeli bilimsel bir bağlamda açık şekilde ortaya koyulmuştur. Bu yönüyle tez, dilsiz kaval icrasında transpozisyonun sistematik olarak nasıl kurgulanabileceğine dair özgün, uygulanabilir ve geliştirilebilir bir yaklaşım geliştirmektedir.