Dipeptidil peptidaz-4 inhibitörleri (dPP-4) ve metformin kombinasyonunun serum vitamin b12, folik asit ve ferritin düzeylerine etkisi

GİRİŞ VE AMAÇ: Tip 2 Diabetes Mellitusun (DM) prevalansı son yıllarda artarak epidemik bir hastalık haline gelmiştir. Tedavide en sık ve ilk tercih edilen ilaç metformindir. Metforminin en sık görülen yan etkileri diyare, bulantı gibi gastrointestinal intoleranstır. Metforminin ve diyabetin plazmada vitamin B12, ferritin, folat düzeylerine etkisi olabilir. Metformin çeşitli mekanizmalarla vitamin B12 emilimini azaltır ve vitamin B12 eksikliğine neden olmaktadır. Hipergliseminin metformin ile yeterince kontrol edilemeyeceği durumlarda metformin ile dipeptidil peptidaz-4 inhibitörü (DPP4-I) kombinasyonu tedavide alternatif bir tercihtir. Bu çalışmanın amacı Tip 2 DM hastalarında metformin kullanan ve metformin-DPP4-I kombinasyonu kullanan hastalarda başlangıç ve 1 yıl sonraki serum vitamin B12, folik asit, ferritin düzeyleri üzerine etkisini araştırmaktır. GEREÇ VE YÖNTEM: 2018 yılı boyunca merkezimize başvurmuş, metformin veya metformin + DPP4-I kombinasyonu başlanmış, başka hiçbir ilaç kullanmayan, kronik hiçbir hastalığı olmayan ve dosyasındaki azami bilgileri tam olan yeni tanı tip 2 DM hastaları çalışmaya dahil edildi. Hastaların yaş, cinsiyet gibi demografik verileri, başlangıç ve 1 yıl sonraki HbA1c, vitamin B12, folat, ferritin gibi laboratuvar parametreleri kayıt edildi. Verilerin istatistiksel analizleri IBM SPSS 23. verisyonu yapıldı ve p<0,05 anlamlı kabul edildi. BULGULAR: 59 metformin + DPP4-I ve 59 metformin alan, 118 hasta çalışmaya dahil edildi. Metformin alan grupta kadınların fazla olması istatistiksel anlamlıydı (p<0,001). İki grup arasındaki başlangıç HbA1c düzeyleri metformin alan grubun %6,5 (1,3), metformin + DPP4-I grubun ise %8,6 (2,4) bulundu (p<0,001). Açlık plazma glukozu metformin grubunda 131 (27) mg/dl, metformin + DPP4-İ kombinasyonu grubunda 183 (84) mg/dl bulundu(p<0 ,001). Metformin ile metformin + DPP4-İ kombinasyonu alan hastaların çalışmanın ana amaçları olan HbA1c, vitamin B12, ferritin ve folat değerlerinin 1 yıl sonraki değişimlerine baktığımızda metformin başlanan grupta HbA1c %6,5 (1,3)'den %6,4 (1,3)'e gerilemiş ve HbA1c'deki düşüş istatistiksel anlamlı bulunmadı(p=0,112). metformin + DPP4-İ kombinasyonu alan hastaların HbA1c'si %8,6 (2,4)'dan %7,3 (1,2)'e istatistiksel anlamlı düştü(p<0,001). Folat metformin grubunda 8,9 (4,8)'den 8,1 (5,9) ug/L'ye istatistiksel anlamlı düşmüşken (p<0,001) metformin + DPP4-İ kombinasyonu başlanan gruptaki düşüşte istatistiksel anlamlılık saptanmadı(p=0,346). Vitamin B12 metformin başlanan grupta 275 (178)'den 232 (151) ng/L'ye (p<0,001), metformin + DPP4-İ kombinasyonu başlanan grupta 309 (218)'dan 260 (160) ng/L'ye istatistiksel anlamlı düştü (p<0,001). Ferritin metformin başlanan grupta 46 (83) ug/L'den 38 (60,3) ug/L'ye (p<0,001), metformin + DPP4-İ kombinasyonu başlanan grupta 83 (121)'den 66,2 (90) ng/L'ye istatistiksel anlamlı düştü (p=0,002). Hem metformin hem de metformin + DPP4-İ başlanmış yani her iki grupta da 1 yıl sonra istatistiksel olarak anlamlı düşüş saptanan değerlerini inceledik. Her iki gruptaki başlangıç ve 1.yıl arasındaki bu farkları karşılaştırdığımızda vitamin B12 ve ferritin düşürmede iki grup arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı (vitamin B12 için p= 0,346; ferritin için p=0,379). APG için metformin 1 yılda 8 (23) mg/dl düşürmüşken metformin + DPP4-İ kombinasyonu 37 (76) mg/dl düşürdü ve bu fark istatistiksel anlamlı bulundu (p=0,001). SONUÇ: Bir yıl sonra metformin ve metformin + DPP4-İ kombinasyonu başlanan her iki grupta serum vitamin B12 ve ferritin seviyeleri düşük bulundu. Bu yüzden metformin ve metformin + DPP4-I kombinasyonu kullanan hastaların vitamin B12 düzeyleri yakından takip edilmelidir. Ferritin glisemik durumun kontrol altında olup olmadığını öngörmede kullanılabilir. Anahtar kelimeler: Diabetes mellitus, dipeptidil peptidaz-4 inhibitörü, DPP4-I, metformin, folat, ferritin, vitamin B12, kobalamin