Diyarbakır kiliseleri kapsamında "Surp Sargis Kilisesi" koruma ve restorasyon önerisi

Tarihsel süreç içinde birçok medeniyete ve kültüre ev sahipliği yapmış olan DiyarbakırKentindeki kiliseler incelenerek; bu yapıların korunmasına örnek oluşturması amacıyla SurpSargis Kilisesi Koruma Önerisi hazırlanmıştır.?Diyarbakır'ın Fiziki ve Sosyal Yapısı? başlığında kentin coğrafi konumu, topografyası,jeolojik yapısı, iklimi, bitki örtüsü, nüfusu ve sosyo-ekonomik yapısı incelenerek,Gayrimüslim - Ermenilerin yer aldığı Diyarbakır tanıtılmaya çalışılmıştır.Üçüncü Bölüm, yani Diyarbakır'ın Tarihsel Gelişimi başlıklı bölümde de kentin geçmiştengünümüze geçirdiği yönetimlerden, Roma-Bizans Dönemi, Araplar-Mervaniler Dönemi,Artuklular-Akkoyunlular Dönemi, Osmanlı Dönemi ve son olarak da CumhuriyetDöneminden bahsedilmiştir.?Diyarbakır Kiliselerinin Genel Mimari Özellikleri? başlıklı bölümde; dini yapı olan kilisenintanımı ve yapı türü olarak ortaya çıkışı, mimari özelliklerinin yanı sıra Diyarbakır'da bulunanve beş tanesi Ermenilere ait olan toplam on üç kilise ile ilgili, yazılı ve görsel kaynaklardeğerlendirilerek, konum, plan, cephe, yapım sistemi ve malzeme özellikleri açısındanincelenmiştir. Ayrıca bu kiliselerin plan tipolojileri ile ilgili tablo hazırlanmıştır.?Surp Sargis Kilisesi? başlığı altında ise kilisenin tarihçesi, Diyarbakır Sur İçi Bölgesindekikonumu, plan, cephe, yapım sistemi ve malzeme özellikleri incelenmiş, yapıdaki bozulmalarve nedenleri ortaya koyulmuştur. Harap durumda olan yapının mimari özelliklerini doğru birşekilde ortaya koyabilmek için, eski plan, fotoğraf ve onarım bilgilerle ve Diyarbakır'dakiaynı döneme ait diğer Ermeni Kiliseleri ile birlikte değerlendirilerek Restitüsyon Önerisisunulmuştur. Aynı zamanda Restitüsyon önerileri doğrultusunda uygulanması önerilenKoruma Amaçlı Restorasyon Projesi de hazırlanmıştır. Buna göre bu bölümde restorasyonçalışmaları sırasında yapılacak olan uygulamalara, ayrıca yılın belirli dönemlerinde kentdışında yaşayan Ermenilerin de katılabileceği ibadet ve toplantıların yapıldığı dini turizmaktivitesi içerisinde bir ziyaret kilise olarak işlevlendirilmesine yer verilmiştir.Sonuç olarak, araştırmalar sonucu elde edilen yazılı ve görsel belgelerin birleştirilmesiylehazırlanmış olan Surp Sargis Kilisesi Koruma ve Restorasyon Önerisi örneğinde; 16. yüzyılındinsel çeşitliliğinin simgelerinden biri olan Diyarbakır Kiliselerinin harap ve terkedilmişlikten kurtarılarak en kısa zamanda korunmaları gerektiği vurgulanmıştır.Anahtar kelimeler: Surp Sargis Kilisesi, Ermeni Kilisesi, Diyarbakır Kiliseleri, Diyarbakır,Kilise.