Diz osteoartritli kadın hastalarda Q açısı ile klinik bulgular, radyolojik evre ve ultrasonografık değerlendirme arasındaki ilişkinin araştırılması

Amaç: Bu çalışmanın amacı semptomatik primer diz osteoartriti (OA) olan kadın hastalarda alt ekstremite diziliminin değerlendirilmesinde kullanılan Quadriceps (Q) açısı ile demografik özellikler, klinik bulgular, radyolojik bulguların şiddeti, ultrasonografi ile ölçülen distal femoral kıkırdak kalınlığı ve semikantitatif skorlar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Amerikan Romatoloji Cemiyeti (ACR) kriterlerine göre iki yanlı diz OA'sı olan, dahil edilme ve dışlama kriterlerini karşılayan 80 hasta (toplam 160 diz) dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, eşlik eden hastalıkları ve semptom süresi kaydedildi. Hastaların boy ve kilo ölçümleri yapılarak vücut kitle indeksleri (VKİ) hesaplandı. Hastaların ağrısının değerlendirmesi için Vizüel Analog Skala (VAS) kullanıldı. Ağrı, tutukluk ve fiziksel fonksiyonları değerlendirmek için Western Ontario ve McMaster Üniversiteleri Osteoartrit İndeksi (WOMAC) kullanıldı. Sağ femur uzunluğu ve kalça genişliği ölçüldü. Çalışmaya özel tasarlanan uzun kollu gonyometre ve ayak pozisyonlaması için yatağa monte edilmiş alet ile oluşturulan standardize protokole göre Q açısı ölçümleri yapıldı. Diz grafilerinin değerlendirilmesi için radyolojik Kellgren-Lawrence (K-L) evreleme skalası kullanıldı. Hastaların ultrasonografik incelemesinde distal femoral kıkırdak kalınlık ölçümü ve semikantitatif kıkırdak derecelendirmesi yapıldı. Bu değişkenlerin Q açısı ile ilişkisi incelendi. Korelasyon analizinde, ilişki Q açısının normal değerlerden (12-16°) hem azalması (Q açısı <16°) hem de artmasına yönelik (Q açısı >12°) iki yönlü olarak araştırıldı. Bulgular: Çalışmaya dahil olan hastaların yaş ortalamaları 59,2±10,4 yıl idi. Çalışmada değerlendirilen 160 dizin K-L radyolojik evrelemesine göre; %40ʹının (n=64) evre 1, %18ʹinin (n=29) evre 2, %34ʹünün (n=54) evre 3 ve %8ʹinin (n=13) evre 4 olduğu ve semikantitatif ultrasonografik kıkırdak derecelendirmesine göre; %34ʹünün (n=54) derece 1, %34,5ʹinin (n=55) derece 2a, %21,2ʹsinin (n=34) derece 3 ve %17ʹsinin (n=27) derece 4 olduğu saptandı. Ortalama Q açısı sağda 16,6±4,4° solda ise 16,5±4,5° olarak elde edildi ve her iki taraf arasında bu değerler karşılaştırıldığında anlamlı fark bulunmadı. Q açısı ile hastaların demografik özellikleri, eklem hareket açıklığı, VAS, WOMAC, semptom süresi ve distal femoral kıkırdak kalınlığı değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı (p >0,05). Q açısının normalin üst sınırından az olduğu dizlerde (Q <16°), Q açısı ile K-L radyolojik evresi arasında ters yönde anlamlı ilişki (p <0,05; r =-0,250) saptanırken Q açısının normalin alt sınırından fazla olduğu dizlerde (Q >12°) aynı yönde anlamlı ilişki (p <0,01; r =0,444) tespit edildi. Bu bulgulara benzer şekilde, Q <16° olan dizlerde Q açısı ile femoral kıkırdağın semikantitatif ultrasonografi skorları arasında ters yönde anlamlı ilişki (p <0,05; r =-0,218) bulunurken, Q >12° olan dizlerde aynı yönde anlamlı ilişki (p <0,01; r =0,498) saptandı. Q açısı <16° olan dizlerde ortalama Q açısı erken evre (1 ve 2) ve ileri evre (3 ve 4) radyolojik bulguları olanlarda sırayla 12,8±1,6° ve 11,1±4,6° olarak tespit edilirken, Q açısı >12° olan dizlerde bu değerler sırayla 16,5±3,6° ve 19±2,8° olarak saptandı. Ultrasonografik derecelendirmede açısından bakıldığında Q açısı <16° olan dizlerde ortalama Q açısı derece 1 ve 2a olanlarda (erken) 13,0±1,8° iken derece 2b ve 3 olanlarda (ileri) 10,5±3,6° idi. Q açısı >12° olan dizlerde ise bu değerler sırayla 16,7±3,5° ve 18,9±2,6° olarak saptandı. İster radyolojik (Q <16°, p <0,05; Q >12°, p <0,01) ister ultrasonografik (Q <16°, p <0,01; Q >12°, p <0,01) açısından erken evrede bulunan dizlerde Q açısı fizyolojik değerlere yakın saptandı. Ayrıca distal femoral kıkırdağın semikantitatif ultrasonografi skorları ile K-L radyolojik evresi arasında aynı yönde anlamlı ve güçlü bir ilişki (p <0,01; r =0,800) tespit edildi. Üstelik K-L radyolojik evre ve ultrasonografik derece dağılımın arasında anlamlı ilişki varlığı ve bu ilişkinin uyum düzeyi Kontenjans Katsayısı 65 ve Spearman Korelasyounu 75 düzeylerde olduğu saptandı. Sonuç: Çalışmamızın sonuçları incelendiğinde diz OA olan kadın hastalarda Q açısının fizyolojik değerlerden sapması (artması veya azalması) ile radyolojik ve eklem kıkırdağı semikantitatif bulguların ilerlemesi arasında anlamlı ilişki olduğu görülmektedir. Ayrıca, elde ettiğimiz bu bulgular, Q açısı ölçümünün diz OAʹnın erken tanı ve takibindeki önemini vurgulamaktadır. Bununla birlikte, Q açısı ile ilgili olgu sayısı daha fazla olan iyi standardize edilmiş klinik araştırmaların planlanması önerilmektedir.