Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının belirleyicileri: Türkiye için ekonometrik bir analiz

Doğrudan yabancı sermaye yatırımları, küreselleşme sürecinin ivme kazanmasıyla birlikte ortaya çıkan en önemli olgulardan biridir. Uzun dönem niteliği, beşeri sermaye sağlaması, teknoloji transferi, istihdam yaratması ve sermaye yetersizliğine kaynak olması doğrudan yatırımları diğer finansman türlerinden ayırmakta ve daha önemli kılmaktadır. Türkiye'nin de yer aldığı gelişmekte olan ülkeler karşılaştıkları tasarruf dar boğazı ve sermaye yetersizliği gibi temel problemlerini çözmek için en etkili politika aracı olarak doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını görmektedir. Çalışmada 1985-2020 yıllarına ait veriler kullanılarak, Türkiye'deki doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının belirleyicilerine ilişkin bir araştırma yapılmıştır. Bu doğrultuda ilk olarak seçilmiş kişi başı gayrisafi yurtiçi hasıla, enflasyon ve dışa açıklık değişkenlerinin durağan olup olmadıkları Augmented Dickey Fuller ile Phillips Perron birim kök testi yapılarak incelenmiştir. Serilerin durağanlığının tespit edilmesi sonrası Johansen eşbütünleşme testi ve seriler arasındaki nedensellik ilişkisini açıklamak için Granger nedensellik analizi yapılmıştır. Son olarak, VAR modeli kurularak değişkenler arasındaki ilişkiyi saptamak amacıyla etki-tepki ve varyans ayrıştırması teknikleri kullanılmıştır. Ampirik bulgulara göre kişi başı gayrisafi yurtiçi hasıla ile doğrudan yabancı sermaye yatırımları arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılırken, enflasyon ve dışa açıklık değişkenleri ile doğrudan yabancı sermaye yatırımları arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu görülmüştür.