Doğu ve güney doğu anadolu bölgelerinde koyun ve keçi theileriosisinin mikroskopik ve moleküler yöntemlerle araştırılması

Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerinde Koyun ve KeçiTheileriosisinin Mikroskopik ve Moleküler Yöntemlerle AraştırılmasıKürşat AltayBu araştırma, Haziran 2004 - Eylül 2005 tarihleri arasında Doğu veGüneydoğu Anadolu bölgelerinde koyun ve keçilerde Theileria ovis ve T.lestoquardi'nin varlığı ve yayılışının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Buamaçla, ilk aşamada T. ovis'in teşhisine yönelik spesifik PCR metodu geliştirilmişve daha sonra koyun ve keçilerde T. ovis'in yayılışı ile aynı bölgede T.lestoquardi'nin varlığı araştırılmıştır.Theileria ovis Erzincan koyun izolatına ait 18S SSU rRNA gen dizisi(Genbank No: AY508453) esas alınarak iki çift primer dizayn edilmiştir.Primerler önce bilgisayar ortamında BLAST programı uygulanarak genbankasında mevcut sekanslara karşı, daha sonra laboratuvarda PCR ile T. ovis, T.lestoquardi, T. annulata, T. parva, T. buffeli ve Babesia ovis'e karşı testedilmiştir. Ayrıca parazitemi oranı bilinen enfekte kanın % 10-2, % 10-3, % 10-4, %10-5, % 10-6, % 10-7 ve % 10-8 basamaklarındaki dilüsyonları kullanılarak bumetodun, T. ovis'i belirleme limiti (sensitivite) tespit edilmiştir.Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bazı illere ait farklıodaklardaki koyun ve keçilerden 819 EDTA'lı kan örneği toplanmış (677 koyun,142 keçi) ve bu kanlardan 795 kan frotisi (656 koyun, 139 keçi) hazırlanmıştır.Bunlara ilaveten Mardin ilinde theileriosisiden şüpheli 27 koyundan, ayrıca lenffrotisi hazırlanmıştır. EDTA'lı kanlardan ekstrakte edilen DNA'lar, T. ovis ve T.lestoquardi yönünden PCR ile, kan ve lenf frotileri Theileria'nın piroplasm veşizont formları yönünden mikroskopik bakı ile incelenmiştir.1Ayrıca Muş ve Malatya illerinde koyunlardan 531, keçilerden 89 olmaküzere toplam 620 adet erişkin kene toplanmıştır. Toplanan keneler steromikroskop altında incelenerek tür teşhisleri yapılmıştır.Theileria ovis ile doğal enfekte koyun ve keçilerden elde edilen kanlardaparazitin 398 baz çifti uzunluğundaki bir bölümü nested PCR ile spesifik olarakamplifiye edilmiştir. Buna karşılık, bu primerlerin diğer Theileria türleri ile B.ovis'i amplifiye etmediği görülmüştür. Nested PCR'ın paraziti belirleme limiti%10-5 olarak belirlenmiştir. Bu değer, metodun T. ovis'i on milyonda bir enfekteeritrositte belirleyebilecek duyarlılıkta olduğunu göstermiştir.Kan frotilerinin mikroskopik muayenesinde, 656 koyunun 120 (%18,29)'sinde, 139 keçinin 4 (% 2,87)'ünde Theileria spp. piroplasm formları tespitedilmiştir. Lenf frotilerinin hiç birinde parazitin şizont formlarına rastlanmamıştır.İlk aşama PCR sonucunda, incelenen 677 koyunun 308 (% 45,49)'inde, 142keçinin 9 (% 6,34)'unda T. ovis amplifiye edilmiştir. Nested PCR sonucunda ise,koyunların 398 (% 58,78)'inde, keçilerin 16 (% 11,26)'sında T. ovis amplifiyeedilmiştir. Aynı hayvanların hiç birinde PCR ile T. lestoquardi'nin varlığınıgösterecek amplifikasyon ürünü elde edilememiştir.Koyun ve keçilerin üzerinden toplanan keneler Rhipicephalus bursa ve R.sanguineus olarak identifiye edilmiştir.Gerek mikroskopik muayene ile PCR sonuçları arasındaki fark ve gerekseilk aşama PCR ile nested PCR sonuçları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıbulunmuştur (P<0,01). T. ovis enfeksiyonları keçilere göre koyunlarda dahayüksek bulunmuş ve aradaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu ortayakonmuştur (P<0,01).Anahtar Kelimeler: Theileriosis, mikroskopik bakı, PCR, koyun, keçi.23