Domateste bazı antioksidanların kuraklık stresini azaltıcı etkilerinin incelenmesi

Kuraklık stresi bitki büyüme, gelişme ve verimliliğini kısıtlayan en önemli abiyotik streslerden biridir. Nitrik oksit ve glisin betain antioksidanlarının bitkilerin abiyotik strese karşı savunmalarını güçlendirdiği bilinmektedir. Bu çalışmada domates (Solanum lycopersicum L.) yetiştiriciliğinde 10 mM glisin betain ve 200 µM nitrik oksit vericisi sodyum nitroprussid (SNP) olmak üzere iki farklı antioksidan uygulamalarının kuraklık stresinin azaltıcı etkileri incelenmiştir. Kuraklık stresine dayanıklı (D2 ve D15) ve duyarlı (D1 ve D14) olmak üzere dört farklı genotip kullanılmıştır. Kuraklık stresi bitki büyüme parametrelerini, morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal parametreleri olumsuz şekilde etkilemiştir. Domates bitkilerine uygulanan glisin betain ve nitrik oksit antioksidanları yaprak oransal su içeriği, yaprak su potansiyeli, stoma iletkenliği, membran zararlanma indeksi gibi fizyolojik parametreler üzerine kuraklık stresinin oluşturduğu zararlı etkileri azalttığı belirlenmiştir. Kuraklık stresi altındaki bitkilere kıyasla, yaprak oransal su içeriği GB uygulamasında % 5.91 oranında, stoma iletkenliği ise SNP uygulamasında % 68.28 oranında artış göstermiştir. Kuraklık stresi, domates bitkilerinde su kaybına neden olarak stomaların kapanmasına ve CO2 alımının azalmasına neden olmuştur. Antioksidan uygulamaları strese karşı savunma mekanizması geliştirerek fotosentez hızının ve transpirasyon hızının artmasını sağlamıştır. Kullanılan antioksidan uygulamaları lipid peroksidasyonunu engelleyerek MDA üretiminin kısıtlanmasını ve prolin miktarının artmasını sağlamıştır. Prolin miktarının artması bitkide osmotik dengenin korunmasına yardımcı olmuştur. Gisin betain ve nitrik oksit uygulamaları, domates bitkilerinde antioksidan enzim aktivitelerini arttırarak, oksidatif strese karşı daha dayanıklı hale gelmesini sağlamıştır. Bu durum askorbat peroksidaz (APX) ve glutatyon redüktaz (GR) aktivitelerinde GB uygulamasının kurak bitkilere kıyasla sırasıyla % 28.18 ve % 45.23 oranlarında, süperoksit dismutaz (SOD) aktivitesinde ise SNP uygulamasının kurak bitkisine kıyasla % 18.28 oranında artmasıyla desteklenmiştir. Domates yetiştiriciliğinde kullanılan glisin betain ve nitrik oksit antioksidan uygulamalarının bitki büyüme parametreleri, morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal parametreler üzerinde kuraklık stresinin etkilerini azalttığı belirlenmiştir.