Döviz kuru belirleme modelleri ve döviz piyasasının mikro yapısı: Türkiye örneği

Döviz ekonomisi, gelişim içindedir. Döviz ekonomisi konuları ve döviz kuru sistemleri, Bretton Woods sisteminin yıkılışından beri iktisat bilimindeki pek çok konudan daha az istikrar kazanmıştır. Esnek kur sistemi, 1970'Ii yılların başında sabit kur sisteminin çöküşünü takiben uygulanmaya başlanmıştır. Bununla beraber, geçen zaman zarfında kurlarda gözlenen büyük dalgalanma döviz kuru teorilerinin incelenmesi gereğini artan bir şekilde ortaya çıkarmıştır. Geleneksel kur teorileri ticaret akımlarına dayanır ve kur hareketlerini genellikle uzun dönemli bir perspektifle açıklarlar. Finansal akımlarla birlikte, ticaret akımları, döviz kuru belirleme teorilerinde sermaye akımlarından daha az önemli hale gelmiş ve 1973 yılında dalgalı kur sistemine geçilmesi ile birlikte modern kur teorileri önem kazanmaya başlamıştır. Bu yeni teoriler, parasal ve varlık piyasalarına ya da ödemeler bilançosu portföy dengesi yaklaşımına dayanmakta ve döviz kurlarını çoğunlukla finansal bir olgu olarak görmektedirler. Belli başlı sanayileşmiş ülkelerin paraları, büyüme, faiz oranı, enflasyon oranı ve benzeri gibi geniş ölçüde makroekonomik temellerle açıklanamayan önemli ve sürekli hareketlenmeler göstermiştir. 1980'lerden önce, döviz kuru belirlenmesindeki belirgin yaklaşımlar mal ve varlık piyasaları yaklaşımlarına dayanıyordu. Bu yaklaşımlar piyasa katılımcılarını özdeş, bilgiyi tam, işlemleri maliyetsiz ve ticaret mekanizmasının fiyat belirlenmesindeki rolünü önemsiz olarak görüyorlardı. Ancak, son zamanlarda döviz piyasaları üzerine yapılan çalışmalar, kurların temellerden sapmalar gösterdiğini ispatlamıştır. Bunun da ötesinde, bu yazın piyasa katılımcıları arasında bilginin geçişi, piyasa ajanlarının davranışı, müşteri emir akımlarının önemi, kur oynaklığında ve işlem hacminde heterojenlik gibi döviz piyasasının mikro yönü ile daha fazla ilgilidir. Türkiye, 1980'li yıllarda bir finansal liberalizasyon programı uygulamaya başlamıştır. 1989 yılında, sermaye hareketleri üzerindeki tüm kontroller270 kaldırılmış ve kur sistemi oldukça esnek hale gelmiştir. Ancak, fınansal serbestleşme gerçekleştikçe ekonomik istikrar sağlanamamıştır. 1994 Meksika, 1997 Asya ve 2000-2001 Türkiye krizleri, döviz piyasaları üzerine yoğun tartışmaların başlamasına yol açmıştır. Bu tezin analitik yaklaşımı, 1990-2003 döneminde Türkiye döviz piyasasında yaşanan krizleri, önemli haberleri ve gelişmeleri göz önünde bulundurarak spread, volatilite ve işlem hacmi arasındaki ilişkileri mikro yapı yaklaşımı ışığında analiz etmeye dayanır.