Döviz kurunun yurtiçi fiyatlara geçiş etkisi: Türkiye örneği

Döviz kuru geçis etkisi, döviz kurunda meydana gelen bir degisimin, ulusal para birimi cinsinden ithal fiyatlarında meydana getirdigi degisimi ifade etmektedir. Geçis etkisinin tam olması dıs ticarete konu olan mal fiyatlarının döviz kuru ile aynı oranda degismesi anlamına gelmektedir. Üreticilerin ithal malı fiyatları artısı ile söz konusu mal fiyatlarını arttırması durumunda ithal malı fiyatlarındaki degisimin üretici ve tüketici fiyatlarına yansıması muhtemeldir. Döviz kurunun yurtiçi fiyatlarına yönelik olan geçis etkisi dogrudan ve dolaylı etkiler olmak üzere iki kanal ile ortaya çıkmaktadır. Dogrudan etki kanalı, ulusal paranın deger kaybetmesi sonucunda ithal girdi ve nihai ithal malların ulusal para birimi cinsinden fiyatlarının artması, tüketici fiyatlarını arttırıcı yönde etkiledigini belirtmektedir. Dolaylı etki kanalı ise ulusal paranın deger kaybetmesi sonucunda ithal ikamesi ve ihraç mallarına yönelik talebin artması ile ücret artısına neden olarak tüketici fiyatlarının artacagını ifade etmektedir. Bu çalısmada döviz kurunun yurtiçi fiyatlara yönelik geçis etkisi katsayıları, 1994-2001 ve 2001-2006 alt dönemlerine iliskin aylık veriler ile kurulan VAR modelinden elde edilen etki tepki fonksiyonları yardımıyla tahminlenmistir. Analiz sonuçlarına göre, 1994-2001 döneminde döviz kurundan yurt içi fiyatlara yönelik geçis etkisi katsayılarının yüksek olusu dikkat çekicidir. 2001-2006 döneminde ise geçis etkisi katsayılarında belirgin bir düsüs saptanmıs ayrıca geçis etkisinin tamamlanma süresinin uzadıgı görülmüstür. Her iki alt dönem itibariyle de, toptan esya fiyatlarına yönelik geçis etkisinin, tüketici fiyatlarına yönelik geçis etkisi ile karsılastırıldıgında daha yüksek oldugu saptanmıstır. 2001 sonrası dönemde geçis etkisinin azalmasında, esnek döviz kuru rejimine geçilmesi ile Türk Lirası'nın asırı degerli hale gelerek ithal malı fiyatlarının ucuzlayarak dogrudan etki kanalının gücünü zayıflatması etkili olmustur.