Dışkının parazitolojik incelenmesinde kullanılan çeşitli yoğunlaştırma yöntemlerinin karşılaştırılması

Paraziter enfeksiyonların görülme sıklığının yüksek olduğu Türkiye'de birçok laboratuvarda dışkının rutin parazitolojik incelemesinde sadece Doğrudan Taze Bakı Yöntemi (DTBY) kullanılmaktadır. Özellikle dışkı örneklerinde seyrek bulunabilecek organizmalara tanı koymada ve bazı protozoon trofozoitlerini ayırt etmede yetersiz kalabilen bu yöntemin yanında, bazı yoğunlaştırma yöntemleri ve trikrom gibi kalıcı boyaların kullanımı önerilmektedir. Bu çalışmada Temmuz 2012 – Temmuz 2013 tarihleri arasında Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Tıbbi Parazitoloji Laboratuvarı'na başvuran 404 hastanın dışkı örnekleri incelendi. Tüm dışkı örneklerine DTBY ile Trikrom Boyama Yöntemi (TBY) uygulandı. Laboratuvar ve saha koşulları gibi farklı koşullarda uygulanabilecek en etkili yoğunlaştırma yöntemlerini saptamak amacıyla, dışkı örneklerine ayrıca Formol Etil Asetat Çöktürme Yöntemi (FEAÇY), Modifiye Formol Etil Asetat Çöktürme Yöntemi (MFEAÇY) olarak iki ayrı çöktürme yöntemi ve Modifiye Çinko Sülfat Yüzdürme Yöntemi (MÇSYY), Doymuş Tuzlu Su Yüzdürme Yöntemi (DTSYY), Şekerli Su Yüzdürme Yöntemi (ŞSYY) ve Tuzlu Şekerli Su Yüzdürme Yöntemi (TŞSYY) olarak dört ayrı yüzdürme yöntemi uygulandı. Bu yöntemlerden en az biri ile 404 olgunun toplam 72'sinde (%17;8) bağırsak protozoonları saptandı. Bu protozoonlar ve hasta sayıları şöyleydi: Blastocystis türleri 61 (%15), Giardia intestinalis 7 (%1,7), Entamoeba coli 2 (%0,5), Dientamoeba fragilis 1 (%0,3) ve Iodamoeba butschlii 1 (%0,3). Protozoon enfeksiyonu tanısı alan 72 olgunun tümü TBY ile saptanırken, DTBY 68 olguda pozitif sonuç verdi. Çöktürme yöntemlerinden FEAÇY 72 protozoonun 66'sında, MFEAÇY ise 70'inde pozitifti. FEAÇY'den daha etkili bulunan, ayrıca daha kısa zamanda ve daha kolay uygulanabilen MFEAÇY'nin dışkı laboratuvarlarında rutin yoğunlaştırma yöntemi olarak kullanılmasının tavsiye edilebileceği düşünüldü. Yüzdürme yöntemlerinden MÇSYY ile 12, DTSYY ile 11, ŞSYY ile 10, TŞSYY ile 11 dışkı örneğinde parazit saptandı. Elde ettiğimiz veriler, MÇSYY'de kullanılan çinkonun daha pahalı olması göz önüne alındığında, bu yöntem uygulanamadığında DTSYY'nin kullanılabileceğini düşündürmüştür. Sonuç olarak çalışmamızda elde ettiğimiz veriler, dışkı örneklerinin parazitolojik incelemesinde DTBY'nin yararlı olduğunu; ancak ideal bir inceleme için her dışkı örneğine bir yoğunlaştırma yöntemi ile kalıcı bir boyanın da uygulanmasının gerektiğini göstermiştir. Yoğunlaştırma yöntemi olarak eğer santrifüj varsa bir çöktürme yöntemi tercih edilmeli; yoksa MÇSYY veya DTSYY uygulanmalıdır. TBY ise özellikle Wheatley modifikasyonu uygulandığında bağırsak protozoonların tanısında ve ayırt edilmesinde son derece başarılı olmuştur. Anahtar Kelimeler : Yoğunlaştırma yöntemleri, çöktürme yöntemleri, yüzdürme yöntemleri, dışkı incelenmesi.