E-ticaret sektöründe tersine lojistiğin verimlilik ve sürdürülebilirliğe etkisi: Türkiye üzerine bir uygulama

Bu tez çalışması, Türkiye'de e-ticaret sektöründe uygulanan tersine lojistik süreçlerinin operasyonel verimlilik ve çevresel sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma iki aşamalı bir yöntemle yürütülmüştür. İlk aşamada, sektörel raporlar, akademik literatür ve resmi istatistikler ışığında betimsel analiz gerçekleştirilmiş; böylece Türkiye'de tersine lojistik uygulamalarının mevcut durumu, sektör bazında (giyim, elektronik, kozmetik vb.) ortaya konmuştur. İkinci aşamada ise, daha sağlam ve karşılaştırmalı ampirik bulgular elde etmek amacıyla sabit etkili panel veri analizi uygulanmıştır. Bu bağlamda, dünya e-ticaret pazarında en yüksek hacme sahip olan üç ülke—Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Japonya—seçilmiş ve bu ülkelerin 2009–2024 yılları arasındaki verileri, Türkiye ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Panel veri analizinde, e-ticaret hacminin ve GSYİH'nın karbon emisyonları üzerindeki etkisi değerlendirilmiş; sonuçlar, e-ticaretin sürdürülebilirlik performansı üzerindeki etkisini ortaya koymuştur. Araştırmanın temel bulguları, tersine lojistik uygulamalarının maliyetleri azaltmanın ötesinde müşteri memnuniyetini artırdığını, marka sadakatini güçlendirdiğini ve çevresel sürdürülebilirliği desteklediğini göstermektedir. İade süreçlerinin dijitalleşmesi ve otomasyon entegrasyonu sayesinde süreçlerin hızlandığı ve şeffaflaştığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada geliştirilen hipotezlerin tamamı büyük ölçüde doğrulanmıştır. Sonuç olarak, tersine lojistik uygulamalarının operasyonel verimliliği artırdığı, sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu olduğu ve e-ticaret işletmeleri için stratejik bir avantaj sunduğu belirlenmiştir. Çalışma, sektöre yönelik dijital dönüşüm, yeşil lojistik ve döngüsel ekonomi ilkelerinin entegrasyonunu önermekte; hem akademik literatüre katkı sağlamakta hem de uygulayıcılar için yol gösterici nitelikte öneriler sunmaktadır.