The Effects of socio-cultural user requirements on the organization of spaces for elderly residences

ÖZET Yaşlanma kavramı yaşam sürecinin doğal bir dönemidir. Yaşamın bu evresinde fiziksel, sosyal ve ekonomik başkalaşımlar söz konusudur. Fiziksel yetilerdeki kısıtlamalar ve farklılaşan sosyal ve ekonomik statü bireyde çoğu kez bağımlılığa neden olmaktadır. Değişen sosyal ve kültürel örüntüler de yaşlı bireylerin yaşam şekillerini değiştirmede etken faktörlerdir. Tüm bu değişimler, diğer bilim dallarında olduğu gibi, mimarlık alanında da araştırmaları gerektirmektedir. Demografik yapıda, yaşlı nüfus oranındaki artış da konuya ilişkin araştırmaların önemini ortaya koymaktadır. Kentleşme olgusu ve endüstrileşme, özellikle kentlerde yansıyan önemli yapısal değişimlere neden olmaktadır. Bu değişimlere koşut olarak, aile yapısındaki başkalaşım da geleneksel geniş aileden çekirdek aileye yönlenme şeklinde ifade edilebilir. Geleneksel toplumlarda değişim gösteren toplumsal ve kültürel örüntüler aile yapısından dışlanmış yeni 'yaşlı yaşam gruplarına ve mekansal gereksinimlerini oluşturmaktadır. Böylece yaşlılar daha önce karşılaşmadıkları birçok sosyal çevre, kültürel denge çevre mekansal oluşum problemleri ile karşılaşmaktadırlar. Birçok ülke yaşlılarına yönelik konut ve bakım sorunlarına devlet ve özel sektörler tarafından geliştirilen çalışmalarla çözüm getirme çabasındadırlar. Bu çalışmalarda gözlenen önemli bir gelişim yaşlı özellikleri ile uyumlu konut ve benzeri mekansal yaşam çevreleri alternatifleri getirmeleridir. Türkiye'de henüz, yaşlılara yönelik konut ve bakım kurumu alternatiflerinin bulunmaması önemli bir problemi oluşturmaktadır. Ayrıca, tek alternatif olan 'Huzurevleri' ise yaşlı fizik ve sosyo-kültürel karakteristikleri ile uyumlu değildir. Bu nedenlerle, yaşlı özellikleri ile uyumlu tasarım kriterlerini içeren alternatif çözümlerin önerilmesi gerekmektedir. İleriye yönelik konut politikası kapsamında yaşlılar için alternatif konut ve bakım kurumu projelerinin programlanması bu çalışmada da kanıtlanmıştır. Yaşlı nüfusun fiziksel, sosyal, kültürel ve ekonomik gereksinimlerindeki heterojen yapı farklı alternatif gelişimini zorunlu hale getirmektedir, öneri çözümlerin de bu heterojen yapı ile uyum sağlaması gereklidir.Bu çalışmada önerilerin getirilebilmesi için, Ege Bölgesi bağlamında seçilen dört ayrı huzurevinde gözlem ve alan araştırması metodu ile araştırma yapılmış ve kurum sakinlerine anket teknikleri uygulanmıştır. Araştırma analizleri ise kurum kullanıcılarının sosyo-kültürel yapılanmaları ve kurum fasilitelerinin mekansal özelliklerine yönelik geliştirilmiştir.. Kurum yapılarına yönelik değişkenlerin, deneklerin sosyo-kültürel ve fiziksel karakteristikleri, gereksinimleri ve beklentileri ile sentezi, yaşlı konut ve bakım kurumu alternatif önerilerini, genel tasarım kriterleri, konumlanması ve mekan organizasyonu doğrultusunda geliştirilmiştir.