Ege Üniversitesi Tıp Fakültesine başvuran tüberküloz olgularının moleküler epidemiyolojisi

Giriş ve Amaç: Tüberküloz (TB), insanlık tarihi kadar eski bir hastalık olarak bilinir. Klinik olarak süreğen, granülomatöz nekrozitan bir hastalıktır. Pulmoner tüberküloza bağlı ölümlerin ve bulaşın azaltılmasında, tüberkülozun toplum içerisindeki hızlı yayılımını, bulaşta rol oynayan dinamikleri ve reenfeksiyon ile reaktivasyon arasındaki farkı gösteren epidemiyolojik özelliklerinin bilinmesi önemli rol oynar. Moleküler tekniklerin gelişmesiyle, M. tuberculosis suşlarının tiplendirilmesi, toplum içindeki enfeksiyonun orijini, yayılması ve direnç kazanmış olan suşların erken saptanması gibi önemli epidemiyolojik soruların yanıtını verebilir. Bu nedenle; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji laboratuvarında akciğer ve akciğer dışı tüberküloz (AD-TB) tanısı konan hastaların materyallerinden moleküler teknik ile identifikasyonu, genotiplemesi ve antimikrobiyal ilaçlara direnç durumu da bakılmıştır. Aynı zamanda bu hastaların klinik, radyolojik ve biyokimyasal değerlendirmesi yapılarak aileler ile bu veriler arasında ilişki olup olmadığının bakılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji laboratuvarında 2009 - 2014 yılları arasında Akciğer TB ve ya AD-TB tanısı alan 402 hastanın laboratuvarda tanı için değerlendirmeleri yapılan örneklerden spoligotyping yöntemi ile moleküler tiplendirmeleri yapılmıştır. Bu hastaların retrospektif olarak dosya taramaları yapılmış ve demografik verileri, doğum yeri, bölgesi, tüberküloz izolasyon yılı, geçirilmiş tüberküloz öyküsü, eşlik eden hastalıklar, ilaç dirençleri, Tüberkülin Cilt Testi (TCT), temas öyküsü, İnterferon-gamma salınım testi sonucu (Quantiferon), klinik ve radyolojik bulguları, aldıkları tedavileri, biyokimyasal verileri, hastane yatışları ve mortalitesi taranmıştır. Bulgular: Toplam 402 (238 erkek, ortalama yaş 52 ± 18.4) TB hastası çalışmaya alınmıştır. Hastaların 248 (%61.7)'i akciğer TB, 135 (%33.6) 'i AD-TB, 19 (%4.7)'u hem Akciğer TB hem de AD-TB tanısı almıştır. Hastaların 203 (% 50.5)'ü Ege bölgesinden, 146( % 36.3)'sına ek hastalık eşlik etmekte ve 85 ( % 21.1)'inde immün yetmezlik durumu saptanmıştır. Laboratuvarda değerlendirilen örneklerde üretilen M.tuberculosis suşlarının moleküler tiplendirmeleri yapıldığında 52'sinin (%12.9) ailesi net belirlenemedi. Belirlenenlerin ise %40'ı T1, %8.2'si H3, %7'si LAM7-TUR, %5'i H1, % 4 'ü LAM3 - S (karma) ve % 4 U ailesinden oluşmaktaydı. Aileler arasında yaş dağılımı, radyolojik ve klinik bulgular, laboratuvar verileri bakımından anlamlı fark yoktu, gruplar benzer özellik göstermekteydi. Ancak; ilaç direnci açısından bakıldığında Beijing ailesinin % 55.6'sı rifampisin (R), izoniazid (H)(1 µg/ml) - H(0.2 µg/ml) ve streptomisin (S) dirençliydi ve bu oranlar diğer ailelerden anlamlı olarak daha yüksekti (p<0.001). Hastaların %71.6 'sı TB nedeni ile hastaneye yatmıştır ve 1 yıl içindeki mortalite oranı %17.9'dur. Aileler arasında hastane yatışı ve mortalite bakımından anlamlı fark bulunmamıştır. Sonuç: M.tuberculosis suşlarının tiplendirilmesi, toplum içindeki enfeksiyonun orijini, yayılması ve direnç kazanmış olan suşların erken saptanması gibi önemli cevapları bize verebilir. Bu çalışmada en sık T1 ailesinin bölgemizde saptandığı ve Beijing ailesinin farklı şekilde yüksek direnç suşu içerdiği gösterilmiştir. Ancak bu ailelerin özellikleri ve klinik yansımalarına yönelik başka bölgelerde de çalışmalara ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir.