Eğitimde aile katılımı ve okul-aile işbirliği: Tek ebeveynli ailelerin deneyimleri

Eğitimde aile katılımı giderek önem kazanan bir kavram olmakla birlikte artan sayıda çalışma eğitimde aile katılımı ile çeşitli öğrenci başarı göstergelerini ve çocukların genel eğitim deneyimlerini ilişkilendirmektedir. Bununla birlikte mevcut araştırmalar ağırlıklı olarak, özellikle gelişmekte olan ülkelerde, tek ebeveynli ailelerin karşılaştığı zorlukları büyük ölçüde göz ardı ederek, baskın aile yapıları bağlamında aile katılımını tanımlamaya ve geliştirmeye odaklanmaktadır. Dahası, kullanılan kavramsal çerçevelerin ve müdahale modellerinin çoğu, başta ABD olmak üzere Batılı bağlamlarda geliştirilmekte ve çoğu zaman farklı küresel ortamlarda eleştirilmeden benimsenmektedir. Temel nitel araştırma tasarımını benimseyen bu çalışma, gelişmekte olan bir ülkedeki (Türkiye) tek ebeveynli ailelerin deneyimlerine odaklanarak, onların aile katılımını nasıl algıladıklarını ve deneyimlediklerini ve bu süreçte karşılaştıkları engelleri araştırmayı amaçlamaktadır. Bu girişime yardımcı olmak için bu çalışmada kavramsal çerçeve olarak Epstein'in (1995; 2011; 2016) okul-aile-toplum ortaklığı olarak adlandırdığı aile katılımı modelinden yararlanmış ve bu batı temelli geleneksel modelin, tek ebeveynli ailelerin bu kavrama ilişkin anlayışlarını açıklayıp açıklayamadığını incelemeye çalışmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanan verilerin çözümlenmesinde betimsel ve içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırma, bu azınlık grubunun sesini duyurarak aile katılımı uygulamalarındaki karmaşıklıklara ve çeşitliliğe ışık tutmaktadır. Bulgular, tek ebeveynli ailelerin aile katılımını Epstein'in modelinde tasvir ettiğinden farklı bir şekilde kavramsallaştırdığını ortaya koymaktadır. Öncelikle katılımcıların tek ebeveyn olarak yaşadıkları zorluklara rağmen çocuklarının eğitimini önemsedikleri ve çocuklarının eğitimine destek olmak için ellerinden gelen her türlü çabayı ve fedakarlığı yapmaya hazır oldukları görülmüştür. İkinci olarak, katılımcılar aile katılımını kendilerinin üstlenmesi gereken bir ebeveyn sorumluluğu olarak algıladıkları bulunmuştur. Bu kavramı anlatırken Epstein'in modelindeki altı aile katılımı boyutundan beşini kullanan (karar verme hariç) katılımcılar bu boyutları Epstein'den (1995; 2011) farklı bir şekilde kavramsallaştırmışlardır; çünkü Epstein, bu boyutları okullar ve aileler arasında paylaşılan bir sorumluluk olarak tanımlayarak çocukların öğrenimini destekleyici ortamların oluşturulmasındaki işbirliğini vurgulamaktadır. Bu farklılık, ebeveyn rolleri ve beklentilerindeki kültürel ve bağlamsal farklılıkları kabul ederek, aile katılımının detaylı bir şekilde anlaşılması ihtiyacını vurgulamaktadır. Bu çalışma, bu farklılıkları açıklayarak, eğitim uygulamalarının ve politikalarının etkililiğinin arttırılmasına, farklı aile yapılarının ve kültürel bağlamların ihtiyaçlarına göre uyarlanmış aile katılımına yönelik daha kapsayıcı bir yaklaşımın desteklenmesine katkıda bulunmaktadır. Dahası, çalışma bu ebeveynlerin katılımının önündeki mali kısıtlamalar, zaman baskıları, toplumsal damgalama ve destek ağlarına sınırlı erişim gibi çok yönlü engeller olduğuna işaret etmektedir. Bu bulgular, tek ebeveynli ailelerin çocuklarının eğitimine anlamlı bir katılım sağlama konusunda karşılaştıkları farklı zorlukları kabul etmenin ve bunlara değinmenin önemini vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, bu çalışma eğitim diyaloğunda tek ebeveynli ailelerin seslerine kulak vererek, aile katılımını desteklemek ve sonuçta tüm çocuklar için olumlu eğitim çıktıları sağlamak adına daha eşitlikçi ve bütünsel stratejileri savunmaktadır.